MKF_valprofil_svørt

Tórshavnar býráð arbeiðir virkið við at loysa bústaðartørvin í kommununi

Nøkur orð um tær ætlanir, ið Tórshavnar kommuna virkar fyri
og er við í v.m.
Nú býráðsvalskeiðið er hálvrunnið haldi eg tað vera hóskandi at taka samanum og at kunna eitt
sindur um, hvat ið er komið av skafti hjá sitandi býráðssamgongu, og hvørji evni, vit fara at arbeiða
við í seinna partinum av setuni viðvíkjandi málinum um at útvega fleiri bústaðir í Tórshavnar
kommunu.
Sum forkvinna í byggi- og býarskipanarnevndini fari eg tí at tríva í nakrar av teimum pørtum, sum
arbeitt verður við til tess at bøta um bústaðartørvin. Síðani henda býráðssamgongan tók við á
nýggjárinum í 2017 er nógv orka løgd í at loysa trupulleikarnar av bústaðarneyðini í kommununi, og
hevur hetta havt eina av okkara fremstu raðfestingum. Væl vitandi, at hetta ikki var ein løtt uppgáva,
ið kommunan heldur ikki kundi loysa einsamøll, fóru vit við treysti til verka.
Miðvíst hevur verið arbeitt yvirskipað við at greina spurningin og trupulleikarnar, somuleiðis við at
lýsa støðuna og avbjóðingarnar, um hvussu farast skuldi fram at fáa fleiri aktørar til at taka ábyrgd og
til at koma við “inn á vøllin”. Arbeitt hevur verið við at fáa ymsu partarnar at finna saman í toymi,
soleiðis at vit kundu fingið eitt ítøkiligt ískoyti lagt aftrat undir samsvarandi uppgávu, sum hana, ið
Bústaðir longu tekur sær av. Ein long og drúgv fundarrøð hevur verið við ymsar viðkomandi aktørar,
sum vit mettu onkursvegna vóru áhugaði í at vera við til at lyfta tungu samfelagsligu uppgávuna
saman við kommununi. Her vórðu fundir hildnir við arbeiðstakarar, fakfeløg, íleggingargrunnar,
peningastovnar, tryggingar, arkitektar, ráðgevar av ymsum slag v.m.
Samanumtikið má sigast, at hetta vóru sera hugaligir fundir; jaligir hugburðir og samstørv komu
burturúr, og loyvi eg mær at siga, at samvirkanarárin hava verið at hóma í samfelagnum øllum.
Felagið Heimbýli varð stovnað, sum hevði ætlanir um at bjóða uppá tær bústaðarbyggingar, sum
kommunan hevði í hyggju at bjóða út. Tíverri varð hetta felagið avtikið, beint uppundir nýggjár, tí
Betri tók seg burturúr samstarvinum. Men onnur samstørv eru, og vónandi er okkurt annað ávegis.
Eisini er landsstýrið komið við einum bústaðarpakka og hevur samstundis økt um játtanina til
Bústaðir; hetta gleðast vit stórliga um. At bæði Bústaðir og privatir byggja íbúðir, sæst aftur í
hagtølunum hjá kommununi, har myndin nú er koppað, soleiðis at skilja, at nú verða fleiri íbúðir
bygdar enn sethús, hetta er heilt nýtt í byggisøgu Tórshavnar býráðs og er eisini í tráð við tørvin, sum
kanningin hjá kommununi vísti.
Bústaðarpolitikkur
Samstundis hevur verið arbeitt við at gera ein bústaðarpolitikk, tí givið er, at tíðin stendur ikki í stað.
Mentanin og gerandisdagurin hjá fólki broytist alla tíðina. Nýtt fólk og nýggir siðir, plagdi at verða
tikið til. Fleiri og fleiri liva einsamøll, fleiri gerast eldri, fólk eru heilsuliga væl fyri upp í høgan aldur,
fólk ferðast nógv, fleiri stakir uppihaldarar o.s.fr., o.s.fr. Samfelagsmynstrið er snøgt sagt broytt nógv
seinastu áratíggjuni. Vit vildu ikki gita, men vita, og bústaðarpolitikkurin varð tí bygdur á kanningar,
útgreiningar, framskrivingar, borgarafundir og hoyringar v.m. Bústaðarpolitikkurin varð endaliga
samtyktur av býráðnum tann 20. juni 2018. Bústaðarpolitikkurin er ein langtíðarætlan og eitt amboð
hjá kommununi til at stýra býar- og kommunumenningini við, sí leinkjuna:
https://www.torshavn.fo/Default.aspx?pageid=1713
Fundir og politikkir skapa ikki nakrar bústaðir í sjálvum sær, kann ein siga, men sera týdningarmikið
er tó, at farið verður fram við skili; at byggiætlanir eru burðardyggar, at umhvørvið og lendið verða
gagnnýtt væl, og at borgarin fær dygdar bústaðir fyri ein so lágan pening, sum gjørligt. Tað er
burturúr bústaðarpolitikkinum, at ítøkiligar verkætlanir skulu spretta; kommunan ynskir at vera ein
viðleikari við m.a. at útvega lendir og at skapa karmar.
Vaksandi fólkatal
Gongdin er vend og fólk velja nú í stóran mun at búseta seg í Føroyum. Hetta er sera hugaligt, og
talan er bæði um ungfólk, eldri, fólk úr øðrum londum o.s.fr. Samstundis hendir tað, sum eisini er
vælkent í okkara grannalondum, nevniliga at fólk ynskja at trunkast saman undir meira býarkendum
umstøðum, heldur enn at liva í spjaddum einbýli. Orsøkin er samansett, men givið er, at vit eru tað,
ið ofta verður tikið til og nevnt sum “floksdjór”. Vit vilja savnast, og stutt er ímillum hjá okkum
føroyingum, so tíðindi ganga eisini skjótt. Tað er vorðið áhugavert ímillum tey ungu at vera verandi í
landinum, útbúgvingarmøguleikarnir eru vorðnir fleiri, ung fólk flyta heimaftur eftir lokna útbúgving
og eisini familjur við børnum flyta heim, tí tey ynskja, at teirra børn skulu verða føroyingar.
Samfelagið er vorðið meira rúmligt, fleiri arbeiðspláss av ymsum slagi eru tøk, tryggleikin er víðagitin,
friðurin, familjubondini og náttúran verða virðismett, ja, samanumtikið ein økt atdráttarmegi.
Íbúðir á Frúutrøð og undir Kongavarða
Kommunan hevur nýliga bjóðað tvey lendir út til íbúðarbygging, ávikavist á Frúutrøð og undir
Kongavarða. Hóast verkætlanirnar ikki hava gingið so skjótt, sum ætlað, so er vónin tó enn, at hesar
báðar verkætlanir skjótt verða veruleiki. Her er talan um bæði leigu- og eigararíbúðir.
Marin Katrina Frýdal, valevnið fyri Tjóðveldið
MKF mynd 2016 logo

Tórshavnar kommuna brúkar pening í heimildarloysi

Havnarútbyggingin koyrir í fullari ferð, hóast tað, enn vanta fleiri loyvir frá
myndugleikunum. Eg havi reist spurningin í ovastu leiðsluni á Vaglinum, um ikki talan er um heimildarloysi, men havi enn einki svar fingið haðani.
Marin Katrina Frýdal, býráðslimir fyri Tjóðveldi.
Í januar spurdi eg ovastu leiðsluna í kommununi, um hvussu lýsingin av broyttu byggisamtyktini fyri Eystara havnarøkið varð framløgd, tí eingin segði seg at hava sæð lýsingina. Eisini fregnaðist eg eftir hvørjar myndugleika viðgerðir vantaðu og fekk til svar:
– At Býarskipanarnevnd landsins ikki er liðug at viðgera málið.
– At tann 8. februar varð málið sent Heilsu- og Innlendismálaráðnum, sum sama dag
sendi málið víðari til Býarskipanarnevnd Landsins til ummælis. Enn er einki svar
komið úr Heilsu- og Innlendismálaráðnum.
– At tvey mótmæli eru ímóti árinskanningini, og hesi eru til viðgerðar hjá Heilsu- og
Innlendismálaráðnum og tí er endaliga góðkenningin ikki komin.
Síðani havi eg spurt um kommunan hevur heimild til at brúka skattakrónur uppá
havnarútbyggingina, tá málið ikki er liðugt myndugleika viðgjørt, og endaligu loyvini tíansheldur
ikki eru givin. Talan er um størsta prosjekt í søgu kommunurnar og tí undrar tað meg stórliga, at
kommunan eftir øllum at døma fer so lætt um. Men hesum havi eg enn ikki fingið svar uppá.
Eitt annað er, at seinasta hoyringin av ætlanini nærmast varð gjørd í loyndum, sí lýsing.
Nýta lítið mál at fjala eitt sera stórt mál
Eisini havi eg sett spurnartekin við, um framløgan av kommunurnar størstu byggiætlan, er í lagi og
tænir demokratinum, hjá høvuðsstaðarkommununi. Í lýsingini, har havnarútbyggingin er kroyst inn
ímillum eina broyting í byggisamtyktini fyri nakrar matriklar við Oyggjarvegin.
Lýsingin byrjar við hesum matrikklum við Oyggjarvegin, síðani koma seks linjur, við ongari
yvirskrift, um broytingina av byggisamtyktini í samband við metstóru útbyggingina hjá
kommununi, nevniliga av Eystara havnarøki, síðani heldur lýsingin áfram at umrøða matrikklarnar
við Oyggjarvegin. Hetta er eftir míni sannføring als ikki nóg góð upplýsing til borgaran.
Tvørturímóti, er tað, sum um roynt, verður at fjala út yvir málið. Kommunan heldur seg til tað
minimalistiska, men syrgir tó fyri, at eingin lóg og fyrisiting verða brotin. Hetta sømir seg ikki fyri
eina høvuðsstaðarkommunu, sum vil vera framsøkin, upplýst og nýmótans. Nei, hetta er
tilafturskomið og lítið sømiligt eftir mínum tykki. Ei dáni í, at eingi mótmælir komu ímóti hesi
broytingini av almennu byggisamtyktini.
Tá eg aftur vendi mær til kommununa, fekk eg sum svar, at tað at lýsa tvær broytingar í
byggisamtyktum í somu blaðlýsing, er ikki nakað eindømi um, at kommunan lýsir fleiri broytingar í
somu lýsing.
Kommunala eftirlitið eigur at tala at
Málið er sostatt ikki liðugt myndugleika viðgjørt og hóast hetta, brúkar kommunan pening í
ólukkumát í hesum døgum til prosjektering, mátingar o.a. Ja, kommunan er enn tá farin so langt,
sum at bjóða arbeiðið út.
Hvussu kann kommunan loyva sær hesum? Hetta er eftir mínum tykki at fara sera lætt um
skattakrónurnar og at misnýta álit borgaranna. Tá øll endalig loyvi enn ikki eru komin uppá pláss,
og kommunan arbeiðir og, brúkar pening, sum um alt er ílagi, so er talan um at arbeiða í
heimildarloysi.
Eg havi sett ovastu leiðsluni hjá Tórshavnar kommunu hesar umrøddu spurningar, men havi enn
ikki fingið svar.
Spurningurin er, um ikki kommunala eftirlitið eigur at fara inn í málið og steðga kommununi, tá
ikki øll neyðug loyvi eru fingin til vega.
Marin Katrina Frýdal, býráðslimir fyri Tjóðveldi
mk2_560x460

Politikkur, samfelagsmál og mentan

Vælkomin inn á heimasíðuna hjá Marin Katrinu Frýdal. Her finnir tú greinar um politikk, samfelagsmál og mentan. Ein stórur partur av tilfarinum snýr seg um býráðsarbeiðið hjá Marin Katrinu og tey mál, sum hon hevur havt serligan áhuga fyri at arbeiða við.

Býráðspolitikkur og býráðsarbeiði snúgva seg um øll tey mál, sum ein kommuna og eitt býráð hevur at arbeiða við, bæði skyldur og sjálvvald arbeiði, og er tí sera fjølbroytt og spennandi at fáast við.

Kommunupolitisk mál, sum Marin Katrina hevur havt serligan áhuga fyri eru:

  • Bussleiðin
  • SEV
  • Umhvørvi
  • Mentan
  • Ítróttur
  • Annað
MKF_valprofil_grøn

Skeivt fokus, Jákup Egholm Hansen!

Jákup Egholm Hansen hevur eitt skriv í miðlunum, har hann mótmælir ætlanum býráðsins um at skipa eitt øki undir Kongavarða á Argjum sambært eini serstakari byggisamtykt, ið er ætlað at hýsa eini verkætlan til 94 nýggjar leiguíbúðir.

 

Jákup Egholm Hansen kom tíverri ikki við nøkrum sakligum ella fakligum greiningum av trupulleikanum, men legði hinvegin heldur dentin á at sáa iva um reiðiligheit býráðsins í hesum máli.

 

Jákup Egholm Hansen er ikki nakar hvør sum helst í hesum føri. Gaman í, hann býr í økinum, og ein kundi tí illtonkt hann fyri at reka síni egináhugamál í hesum føri, nevniliga at sleppa undan at fáa fleiri íbúgvar inn á økið. Men hesum velji eg ikki at trúgva, tí eg haldi meg kenna Jákup Egholm Hansen sum ein sera dugnaligan fakmann.

 

Sum útbúgvin arkitektur við drúgvum arbeiðsroyndum, sum fyrrverandi tekniskur stjóri í Tórshavnar kommunu í mong ár, har hann arbeiddi tætt upp at tí politisku skipanini, og sum formaður í Umboðsráðnum hjá Betri Samtakinum, Føroya nógv størstu pengabingju, ja so hevur Jákup Egholm Hansen, um nakar, innlit í og vitan um, hvussu politiskt arbeiði fer fram í verki.

 

Verandi býráðssamgonga telur ikki minni enn umboðan úr trimum ymiskum politiskum flokkum. Tískil skulu tað í mongum førum finnast politiskar semjur í arbeiðinum at náa fram á leið við teimum yvirskipaðu málunum, sett eru út í kortið í einum samgonguskjali. Hendan býráðssamgongan hevur tó higartil megnað at havt gott áralag, soleiðis at arbeitt hevur verið fram á leið.

 

Eitt sera týðandi mál hjá hesi býráðssamgonguni hevur verið at leggja til rættis fyri einum betri bústaðarmarknaði í kommununi til tess at bøta um ta alstóru bústaðarneyðina, ið er vorðin alt meira eyðsýnd hesi seinnu árini. Kanningar hjá kommununi í sambandi við at skipa ein bústaðarpolitikk vísa greitt, at nú á døgum er alstórur áhugi millum fólk fyri møguleikanum at finna sær ein tryggan leigubústað.

 

Tórshavnar kommuna vendi sær tíðliga í hesi býráðssetuni til allar viðkomandi partar, sum kundu hugsast at víst vilja og áhuga fyri at tikið lut í arbeiðinum at fremja eina skynsama útbygging av bústaðarmøguleikunum í kommununi; har í millum byggivinnuna, fíggingarstovnar, eftirlønarfeløg, íleggjarar, fakfeløg, áhugafeløg o.s.fr. Millum annað varð fundast við Betri Samtakið í eini roynd at fáa hesi áhugaði í at fíggja bústaðarbygging her í kommununi heldur enn at lata sínar áognir arbeiða á eitt nú danska bústaðarmarknaðinum. Her hevði Jákup Egholm Hansen eina lyklastøðu í umboðsráðnum og eitt gylt høvi til at kunna stinga út í kortið til frama fyri einum øktum virksemi at stytta um íbúðarneyðina í Tórshavnar kommunu. Tíverri spurdist einki gagnligt burtur úr sambandinum til Betri Samtakið í hesum máli

 

Sum ikki minst Jákup Egholm Hansen væl veit, so hevur kommunan ikki loyvi til sjálv at byggja bústaðir at leiga út til fólk, tí lóggávuheimild er ikki fyri hesum. Í grannalondunum er hetta tó vanligt.

Umsitingin hjá kommununi hevur víst býráðnum á ymsar møguleikar fyri staðseting av loysnum til bygging av leigubústøðum, og síðani hevur politiska telvingin jótrað málið víðari. Kommunan hevur í hesum sambandi boðið ymsar loysnir út í alment útboð, har í millum nevnda økið undir Kongavarða á Argjum. Eittans tilboð er komið inn frá eini vinnulívsfyritøku um eina ávísa loysn, ið teir eru sinnaðir at fara undir á staðnum. Tøkk fái hendan fyritøkan fyri at hava sýnt málinum áhuga.

Eg kann saktans viðurkenna alment, at júst hendan loysnin ikki er skipað soleiðis, sum mær persónliga hevði hóvað best, men ætlanin er tó við til at fremja tann yvirskipaða politiska málsetningin, nevniliga at bøta um íbúðarneyðina, og hetta varð so tað, í politiskur meiriluti fekst fyri.

 

Býarskipananararbeiðið er so demokratiskt skipað, at borgarin avgjørt sleppur til orðanna í fleiri umførum, áðrenn ein endalig staðfesting av eini byggisamtykt er avgreidd av landsstýrinum.

Kommunan skal lata ætlaðu byggisamtyktina liggja frammi til alment eftirlit og við hóskandi tíðarfreist hjá borgarunum til at kunna gera sínar viðmerkingar. Kommunan skal síðani viðgera og taka støðu til tær innkomnu viðmerkingarnar frá borgarunum, áðrenn hon ger sína endaligu niðurstøðu. Kommununnar ætlan skal hareftir sendast Býarskipanarnevnd landsins til viðgerðar og góðkenningar. Í hesum høpi skulu innkomnu viðmerkingarnar frá borgarunum og støðutakan kommununnar til hesar somuleiðis sendast Býarskipanarnevnd landsins. Hendan nevndin ger síðani tilmæli til landsstýrismannin í Innlendismálum um, hvussu verða skal við hesi ítøkiligu býarskipanarætlanini.

 

Tað er tí púra burturvið, tá Jákup Egholm Hansen førir fram, at talan bert er um kávalótir frá býráðsins síðu, tá uppskot um eina byggisamtykt verður lagt fram til almenna hoyring.

Tí eru míni greiðu boð til Jákup Egholm Hansen og til hini, sum sókna til økið undir Kongavarða á Argjum. Nýtið tykkara demokratiska møguleika til at koma við sakligum, vælgrundaðum viðmerkingum til ætlanina um hesa serstøku byggisamtyktina.

Tað skal so í øllum førum ikki skorta uppá politiskan vilja frá mínari síðu til at geva viðmerkingunum eina sakliga viðgerð.

 

Hatta asnasparkið til mín um træplanting einans í Hoyvík, átti Jákup Egholm Hansen at hildið seg ov góðan til. Jákup Egholm Hansen veit fullvæl frá síni tíð sum tekniskur stjóri í Tórshavnar kommunu, at eg í mínum politiska gerningi virki fyri teimum yvirskipaðu málunum, meðan tað er umsitingin, ið tekur sær av at føra tær politisku samtyktirnar út í verki. Soleiðis er eisini vorðið í hesum ítøkiliga førinum, ið Jákup Egholm Hansen sipar til.

Jú, eg havi stríðst fyri einum politiskum vilja til at økja um gróðurseting og fríðkan í kommununi, og tað hevur nú m.a. eydnast at fáa avtalað eina kós framyvir á hesum øki við. Men tað er altso fakliga fyrisitingin í kommununi, sum hevur víst á hvørji øki og støð, sum eru egnaði til endamálið og hevur raðfest hesi. Í tí ítøkiliga førinum,  ið Jákup Egholm Hansen sipar til, er tað argjamaðurin John Kári Midjord, ið við gartnarafyritøku síni Sp/f Havin, sum skal fremja gróðursetingina við m.a. nýggja kirkjugarðin í Hoyvík og við Myllutjørn. Lat ongan iva vera um, at argjafólk sjálvandi eisini fáa sín sjálvsagda part av hesum grøna og umhvørvisvinarliga átaki, tá fakliga umsitingin hevur egnaði lendi tøk at vísa á.

Livst so spyrst.

Marin Katrina Frýdal, Tjóðveldi

Forkvinna í byggi- og býarskipanarnevnd Tórshavnar býráðs

 

vestarabryggja_IMG_2768

Teir avrætta vinnuna á Vestaru Bryggju

Eru Javnaðarflokkurin og Fólkaflokkurin við at avhøvda vinnuna á Vestaru Bryggju? Flokkarnir lurta ikki eftir vinnuni og skilja heldur ikki, at bryggjukanturin er lívæðrin hjá vinnuni.

Á tíðindafundi í vár boðaði samlaða vinnan á Vestaru bryggju greitt og týðiliga frá, at ymisku ætlanirnar, sum hava verið frammi seinastu árini, ikki sampakka við verandi vinnu. Fyrisiting, undirhald og skúlar hóska snøgt sagt ikki saman við vinnuvirksemi á havnarøkinum, sum er eyðkent av ferðslu og lossing, sum viðførir larm og órógv. Hartil haltar við trygdini, um tað floymir inn við fólki millum stór og rúgvismikil amboð.

Virksemið hjá vinnuni er tengt at bryggjukantinum. 444 skip vóru at bryggju har í 2015, og eini 2-300 fólk starvast á økinum, har skip landa, taka útgerð/trol, proviantera, bunkra, gera manningarskifti, og verða umvæld – umframt egning og alivirksemi.

Vinnan ynskir at menna økið. Møguleikar eru í bæði Sjóvinnuhúsinum og í Bacalao bygninginum, og fyritøkurnar á Vestaru Bryggju ynskja bert møguleikan at sleppa framat og skapa virksemi, sum er tengt at sjóvinnuni og tænastum í hesum øki. Men meirilutin í býráðnum vil ikki lurta og lætst ikki síggja vinnuna.

Fróðskaparsetrið skal sjálvandi hava sítt egna setur, ein bygning sum er sniðgivin og gjørdur til teirra tørv. Kommunan skal sjálvandi stuðla undir at byggja eitt setur (kampus) til Fróðskaparsetrið, men latið vinnuna eiga bryggjukantin og lurtið eftir teirra egnu orðum – bryggjukanturin er lívæðrin hjá vinnuni.

Javnaðarflokkurin og Fólkaflokkurin vilja avhøvda vinnuna á Vestaru Bryggju. Til tað siga vit nei, kortanei! Lurtið eftir vinnuni og latið hana eiga bryggjukantin í frið. Tað gera vit í Tjóðveldi!

Marin Katrina Frýdal, býráðslimur

Tjóðveldi

Bussleiðin_600

Enn betri Bussleið

Bussleiðin er lívæðrin í kommununi og skal gerast enn betri. Fólk eru sera glað fyri Bussleiðina, tó ynski eru um broytingar í ferðaætlanini, eyka túrar, og fleiri túrar fyrr um morgnarnar, seinni um kvøldarnar og um vikuskiftini.

Bussleiðin er hjartabarnið hjá mær. Tá eg frá 2005-2011 var forkvinna í teknisku nevnd, varð arbeitt miðvíst við at menna Bussleiðina. Eg eri tí sera glað og ikki sørt errin av at hoyra, hvussu fólkið hevur tikið Bussleiðina til sín. Enn er ikki komið á mál, tí ætlanin var alla tíðina at Bussleiðin skuldi vera eitt alternativ til bilin. Tað málið er ikki rokkið fyrr enn koyrt verður oftari og allar dagar.

Bussleiðin hevur ómetaliga stóran týdning fyri kommununa. Bussleiðin er ein samhaldsføst skipan, har roynt verður at flyta ein stóran part av bilferðsluni yvir á kollektivan flutning, fyri at minka um bilatalið og CO2-útlátið. Gjaldsfría loysnin frá 2007, har eitt av aðalmálunum var at uppala børnini at brúka Bussleiðina, soleiðis at komandi ættarlið á ein heilt natúrligan hátt nýta kollektivu ferðsluna sum ein flutningsmøguleika, hevur økt brúkaraskaran munandi.

Trygdin má økjast í býbussunum. Trygdarbelti skulu verða í bussunum, tí tað er ikki nóg trygt at bussar koyra millum bygdir fullir av skúlabørnum, har ikki øll eru íbundin.

Higartil hevur tíverri ikki verið politiskur vilji at økja um títtleikan, men nú hesir somu býráðslimir kropp av kroppi siga, at teir eru sinnaðir til hetta, sær ljósari út.

Tjóðveldi fer nú sum áður altíð at arbeiða fyri eini enn betri Bussleið. Gjaldsfría skipanin skal halda áfram, tænastan víðkast í allari kommununi allar dagar í vikuni.

So ynskir tú eina enn betri Bussleið, so er valið sjálvandi Tjóðveldi.

Marin Katrina Frýdal, býráðslimur

Tjóðveldi

MKF mynd 2016 logo

Betri heimatænastu og eldrarøkt

Við størstu virðing fyri teimum, sum hava bygt og lagt lunnar undir okkara væl útbygda land, og sum nú treingja til frið eftir eitt langt lív á arbeiðsmarknaðinum, fer Tjóðveldi at hjúkla um eldrarøktina og heimatænastuna. Teimum, eins og okkum sjálvum, ynskja vit sjálvsagt ein góðan aldurdóm.

Jú, sanniliga skal tøkkin til teirra gevast við, at vit fara at styrkja um heimatænastuna. Eisini fara vit at veita fleiri tilboð, soleiðis at fólk kunnu vera verandi heima hjá sær sjálvum, uttan at vera bangin og óttafull. Eingin skal kenna seg einsamallan. Børn teirra, sum eru búsitandi uttanlands, skulu eisini vita, at foreldrini eru í góðum hondum hjá Tórshavnar kommunu.

Vit vilja styrkja og víðka Heimatænastuna. Vit vilja seta fleiri heitar hendur á ellis- og røktarheimini. Eins og vit vilja teimum, ið eru rakt av demens, heim og tilboð.

Tilboðini skulu verða fleiri, so tey gomlu kunnu velja sær tær tænastur, tey halda seg hava brúk fyri. Meðan fleiri standa á bíðilista, búgva eisini eldri fólk á røktarheimi, sum eru nóg væl fyri til at tey, við røttu hjálpini, klára seg heima nøkur ár afturat. Tí skulu vit styrkja Heimatænastuna. Nógvu og vælumtóktu fyribyrgjandi tilboðini, bæði kropslig, handalig og sosial, skulu gerast enn fleiri.

Okkara eldru borgarar hava tørv á ymiskum bústaðarloysnum. Valmøguleikin eigur ikki at vera millum eini stór sethús ella eitt pláss á røktarheimi. Tí er eisini neyðugt beinanvegin at útvega fleiri íbúðir, vardar bústaðir og umlættingarpláss.

Tað er bráðneyðugt at útvega teimum, ið verða rakt av demens, heim og tilboð beinanvegin. Tørvur er á demensheimi, dagtilboði til fólk við demens, fleiri møguleikum til umlætting í styttri og longri tíð. Aðalmálið er at eisini fólk við demens kunnu vera heima sum longst og fáa neyðugu hjálpina har.

Mangan kann tað tykjast sum, soleiðis sum politiskar avgerðir verða tiknar og samfelagið innrættað, at hesir somu politikarar ikki sjálvir gerast gamlir. Hetta eru vit í Tjóðveldi tilvitað um, tí eyðkenni okkara er fjølbroytni, ið er ein fyritreyt fyri at tær røttu avgerðirnar verða tiknar. Vit fara at leggja okkum eftir og tillaga alla skipanina við heitum hjørtum. Akkurát soleiðis og eftir tí leisti, sum vit sjálvi ynskja okkum árini eftir arbeiðsmarknaðin og ellisárini.

Marin Katrina Frýdal, býráðslimur

Tjóðveldi

Marin_Pressumynd_700

Kennir tú ráman av mannatrekki?

Býráðsmeirilutin hevur slept endanum, tá tað snýr seg um at loysa stóra trupulleikan av vantandi og skipaðum spillivatnsleiðingum. Men hvat nyttar tað við torgum og trappum, um vit skulu liva við rámanum av mannatrekki?

Longu áðrenn kunngerðin um spillivatnsætlan varð sett í gildi, hevði eg sum forkvinna í teknisku nevnd árini 2005-12 ein harðan politiskan bardaga at fáa sett kloakkirnar á breddan. Í mínum hugaheimi var tað ein sjálvfylgja at hetta varð gjørt, uttan at tað var neyðugt at bíða eftir nøkrum lógarkravi, tí hetta snúði seg um so grundleggjandi viðurskifti hjá okkum øllum.

Tað eydnaðist tá at fáa politiska undirtøku fyri at fáa kloakkirnar inn í langtíðar íløguætlanina og hesi árini vórðu einar 100 mió. kr. brúktar uppá kloakkir. Tá var Tórshavnar kommuna komin longst á leið við at dagføra kloakkirnar sbrt. spillivatnsætlanini, men í dag er hon tíverri darlað langt afturum hinar kommunurnar.

Tað vanta minst 100 milliónir afturat

Hesin sami eldhugi er ikki at síggja hjá sitandi meiriluta og eru bert 5 mió. settar av á íløgujáttanini fyri 2017. Støðulýsingin frá teknisku umsitingin vísir, at tørvur er á minst 100 mió. kr. afturat, og fyri tað er ikki komið á mál, tí kloakkirnar skulu alla tíðina røkjast. Eitt er at fáa skipaðar kloakkir har tær renna beinleiðis út í áirnar ella oman í fjøruna. Harafturat eru eini 19 km. av gomlum betong kloakk rørum, sum eru brotin og/ella leka og tí skulu skiftast. Vit kunnu ikki bjóða okkara borgarum at liva í beinleiðis heilsuskaðiligum mannatrekki.

Kloakkir fyritreytin fyri trivnaði

Týdningin av at fáa hetta í rættlag síggja vit m.a. í Vágsbotni, har fólk í dag savnast sum ongantíð áður. Hvør hevði unnað sær at sitið við einum kaffikoppi ella einari øl í tí deymi, sum var av kloakk har? Nú er vágin rein. Í Nólsoy svimja nólsoyarkonur á sjónum og sandstrond er komin á Malarenda – tann reini trivnaður. Áðrenn vóru ikki minni enn 7 útlop, sum runnu út í bátahylin ella innanvert brimgarðin. Tilsamans kostaði kloakkarbeiðið í Nólsoy 7 mió. kr., men sanniliga er tað væl útgivin peningur.

Reinføri fram um marglæti og ørvitisíløgur

Síðstu fýra árini hava kloakkirnar bert verið ein viðfáningur hjá sitandi meiriluta. Tyrvingarplássið og skiljing av ruski hava als ongar raðfesting havt heldur. Tá ið Tjóðveldi kemur framat aftur stýrisvølinum á Vaglinum verða kloakkirnar aftur settar í fremstu røð. Fái eg møguleikan, fari eg aftur at arbeiða hart fyri hesum. Ein høvuðsstaður, har ramur luktur av mannatrekki stendur tær í nasarnar, er ikki innbjóðandi. Kloakkunum havi eg altíð stríðst fyri og tað fari eg framhaldandi at gera. Eins og tyrving, skiljing av ruski og reint vatn. Ja, alt undirstøðukervi skal aftur raðfestast fram um marglæti og ørvitisíløgur. Kennir tú ráman av mannatrekki, gevur valið seg sjálvt.

Marin Katrina Frýdal, býráðslimur

Tjóðveldi

mkf,1 copy2

Integratiónspolitikkur

Útlendingar skulu beinanvegin hava møguleika at skapa sær eina tilveru, sum samsvarar við teirra evnir og førleikar, og á jøvnum føti við onnur. Nokta vit teimum tað, er vandi fyri at tey kenna seg minni verd enn onnur. Hetta kann ganga í arv og í ringasta føri kloyva samfelagið í tvey millum A og B borgarar

Um ársskiftið fingu býráðslimir eina frágreiðing og tilmæli um ein integratiónspolitikk fyri Tórshavnar kommunu. Tíverri hevur integratiónspolitikkurin hvørki fingið rúmd í býráðnum ella fíggjarætlanini, sum jú er fortreytin fyri at málið verður tikið í álvara.

Føroyar verða alsamt størri partur í altjóða samfelagnum og sæst hetta aftur á fleiri økjum. Fólkasamansetingin broytist, fleiri útlendingar kom henda vegin at arbeiða, íðka ítrótt ella verða gift higar. Tí er kommunan er vorðin eitt fjølbroytt og spennandi stað við ymiskum mentanum og fólkasløgum.

Eitt er at lýsa eitt økið við kanningum, annað at vísa viljan í verki við raðfestingum. Fleiri tilmæli í frágreiðingini kosta ikki annað enn vilja og samskipan. Sum dømi verður mælt til eina sjálvbodna vegleiðaratænastu.

Væleydnað integratión krevur, at øll taka lut. Land og kommuna, stovnar, felagsskapir og einstaklingar.

Kommunalu dagstovnarnir

Dagstovnarnir í kommununi vísa á tørvin á tulkatænastu. Eisini verður víst á trupulleikarnar, tá ið ikki ber til at samskifta. Serliga er hetta galdandi har útlendska mamman er einsamøll heima og pápin siglir ella bæði foreldrini eru útlendingar. Útlendsk foreldur vísa eisini á trupulleikar við felags tiltøkum. Tey skilja ikki, hvat sagt verður, og missa tí hugin at koma á foreldrafundir og onnur felags tiltøk á stovnum. Tey kenna seg uttan fyri felagsskapin av tí sama.

Dømi eru eisini um at børnini virka sum tulkar fyri foreldrini. Talan kann vera um álvarsamar og viðkvæmar samrøður og er tað ov stór ábyrgd at leggja á hesi børn.

Arbeiðsmarknaðurin

Tá ið málsligi førleikin og vitanin um føroysku mentanina eru avmarkaði, er sera torført at koma inn á arbeiðsmarknaðin. Serliga trupult er tað tá teirra førleikar og/ella útbúgvingar ikki eru góðkend her á landi. At koma á eitt arbeiðspláss gevur í sjálvum sær sosialar møguleikar. At læra málið, mentanina, knýta vinabond og at verða partur av einum felagsskapi hevur so ómetaliga stóran týdning.

Í frágreiðingini um integratiónspolitikk verður mælt til at kommunan eggjar útlendskum tilflytarum at læra føroyskt og veitir best møguligu fortreytir til tess. Eisini verður mælt til at kommunan gongur á odda við at bjóða starvsvenjing á kommunalum arbeiðsplássum, sum eina lopfjøl at koma víðari til at brúka teirra egnu førleikar.

Málundirvísing

Kvøldskúlin hevur tilboð um grundleggjandi málundirvísing fyri útlendingar. Tørvurin er tó størri enn tilboðið. Neyðugt er at skipa undirvísingina soleiðis, at hon verður skild sundur alt eftir, hvaðani fólk koma og hvussu tey eru fyri málsliga. Her eigur størri játtan at verða givin Kvøldskúlanum, til fleiri tímar til føroyskt fyri útlendingar. Tá tilboðið er nøktandi kunnu vit seta sum krav, at vaksnir útlendskir tilflytarar skulu hava undirvísing í føroyskum máli og føroyskari mentan. Mælt verður eisini kommununi til at umhugsa at gera tað til eitt krav, at børn skulu á dagstovn, um tey annars eru heima og ikki mennast málsliga í samsvari við tað, ið svarar til aldurin.

Tilflytarar, sum hava tikið skeið í føroyskum fyri útlendingar í Kvøldskúlanum hava verið sera glaðir fyri møguleikan. Starvsfólkini á Kvøldskúlanum hava eisini lagt seg í seðlarnar við heitum hjarta at hjálp hesum fólkum við øllum møguligum, sum eisini strekkir seg langt út um undirvísingarætlanina. Býarbókasavnið hevur eisini skipað fyri sera væleydnaðum tiltøkum fyri útlendingar.

Í frágreiðingin, sum byggir á nógvar samrøður og kanningar verður sagt, at Føroyar í mun til onnur lond hava eitt gott upphavsstøði fyri at lima útlendingar inn í samfelagið. Ikki-norðurlendskir tilflytarar eru eitt lutfalsliga nýtt fyribrigdi, og flestu teirra hava longu tá ið tey koma eitt sterkt tilknýti í Føroyum, antin tí tey koma higar at íðka ítrótt ella tí tey eru gift føroyingi. Eisini er niðurstøðan, at flestu av hesum fólkum hava eitt sera sterkt ynski og ein sera stóra grund til at vilja gerast partur av samfelagnum, arbeiða, vera sjálvbjargin og at vilja læra føroyskt.

Tjóðveldi fer at arbeiða fyri, at tilmælini í frágreiðingini verða fylgd, og at tilboðini í kommununi verða raðfest og løgd í fasta legu. Tað hevur týdning at stovnarnir hava eitt tvørmentarligt umhvørvi við opinleika og virðing fyri øðrum mentanum. Tí eiga starvsfólkini at fáa møguleika at førleikamennast við hesum. Tjóðveldispolitikkur er grundaður á altjóða mannarættindi. Tí verður tikið væl ímóti útlendingum, sum velja kommununa sum teirra tilverustað. Vit ynskja, at tilflytarar verða ein væl móttikin partur av kommununi og kunnu ríka okkum við teirra royndum og vísdómi. Talan er um eitt tilfeingi, ið eisini ger Tórshavnar kommunu til eitt fjølbroytt stað at búgva, sum er til gagns bæði í menniskjaligum og búskaparligum høpi.

Marin Katrina Frýdal, býráðslimur

Tjóðveldi

mkf mynd copy

Pláss til pedagogikk í dagstovnum

Fleiri fulltíðarstørv og betri treytir til námsfrøðingar og starvsfólk

Starvsfólkini á kommunalu dagstovnunum renna alsamt skjótari og skjótari. Eingin tíð er til fyrireiking ella at hugsavna seg til sítt arbeiði. Av somu orsøk er útskiftingin av starvsfólki øgiliga stór, eitt barn í vøggustovu ella barnagarði skal alla tíðina fyrihalda seg til nýggj starvsfólk, nýggj andlit, nýggjar arbeiðshættir o.s.fr.

Mentamálaráðið hevur sett í verk námsfrøðiligu stevnumiðini fyri dagstovnaøkið. Hetta merkir at innihaldið í dagstovnunum skal byggja á eina heildarfatan av barninum, har umsorgan, spæl og læra eru týdningarmiklir tættir. Børnini skulu fáa avbjóðingar og verða stuðlað í fjølbroyttu menningini og læruni. Stevnumiðini byggja á eina mynd av einum barni við nógvum førleikum, sum skal hava møguleikar at ávirka egið lív. At síggja barnið soleiðis er neyðug fortreyt fyri, at børn kunnu vera virknir luttakarar í myndanini av egnum lívi, og at tey kunnu gerast virknir luttakarar í einum demokratiskum samfelag.

Tað hevur týdning, at vit hugsa børn sum borgarar, og ikki bert sum komandi borgarar. At teirra lív hevur virði her og nú. Tað er eitt rák at leggja dent á alt tað “sjúkliga”, t.v.s. allar feilirnir hjá børnum, tað ýðir við diagonosum. Sjóneykan verður sett á frávikið, tað er sum um, at bara ein diagonosa verður ásett, ja, so er sloppið. So kunnu vit hella okkum afturá og annars finnast at øllum teimum serstovnum, sum okkara lítla samfelag vantar. Hetta skal sjálvandi ikki misskiljast, tí tað eru nógvar sjúkur og brek, sum okkara børn hava krav og tørv at fáa hjálp og stuðul til – eingin kennir mein í annans bein.

Mennandi uppvøkstur er ein rættur, men vit skapa karmarnar. Í dagstovnunum fara vit at leggja doyðin á alt tað góða, vit fara at hjúkla um fjølbroytni, íbornar førningar, sereyðkenni, mentan, góðan føroyskan málførleika, ríku søgu okkara, ja øll skipanin skal hava røtur í føroyska samfelagnum. Dagstovnar eru mentanarstovnar á sama hátt sum fólkaskúlar, har børnini skulu fáa fjølbroyttar menningar- og mentanarligar avbjóðingar og møguleikar.

Henda barnaáskoðan setur stór krøv til pedagogiska innihaldið á dagstovnunum. Hetta er ábyrgd hjá kommununi, og hesa ábyrgd vil Tjóðveldi lyfta. Vit fara at seta í verk námsfrøðiligu stevnumiðini í allar dagstovnar í kommununi. Við hægri krøvum til pedagogiska innihaldið er eisini neyðugt at vit sum kommuna raðfesta og virða arbeiðið við børnum hægri. Heilt ítøkiliga merkir hetta fleiri fulltíðarstørv og betri treytir til námsfrøðingar, ið kunnu lyfta hesa ábyrgd. Hetta merkir eisini at gera íløgur í áhaldandi at menna starvsfólkið. Vit vilja gera íløgur í børnini og geva dagstovnunum betri rúm at skapa innihald í degnum hjá børnunum og menna tey á besta hátt.

Dagstovnar skulu menna og menta børnini, og innihaldið í dagstovnunum skal byggja á eina heildarfatan av barninum, har umsorgan, spæl og læra eru týdningarmiklir tættir, sum byggja á rættindi hjá børnum at hava ávirkan á egið lív. Virksemið hjá dagstovnunum skal hava eyðkennini: Virðing og ábyrgd fyri okkara felags tilfeingi, umhvørvi, náttúru, mentan, lívi og heilsu. Børnini skulu hava møguleika at menna síni skapandi evni. Javnstøða í mun til kyn, aldur, minnilutar o.s.fr. eigur at síggjast aftur í øllum virksemi í dagstovnunum.

Børnini eru tað týdningarmesta vit eiga, tí skulu dagstovnarnir raðfestast. Tjóðveldi fer ítøkiliga til verka, soleiðis at tað at arbeiða við børnum verður sett á dagsskránna, fær størri virðing og raðfesting í kommununi. Við fleiri fulltíðarstørvum, betri arbeiðskorum og rúmi til pedagogiska menning fáa børnini ein stimbrandi og mennandi dag á stovninum og sum aftur geva glað og nøgd foreldur.

Marin Katrina Frýdal, býráðslimur

Tjóðveldi

14269560_10154454870892270_1271976074_n

Filmur í politikki

Røða hildin 8. september 2016

Tjóðveldi hevur altíð raðfest mentan og list. Í stevnuskrá floksins fyllir hesin partur rættuliga nógv, og her er eitt brot:

“Mentan og list er at skapa, endurnýggja og viðgera felags virði í samskifti millum menniskju. Mentan og list skapa samleika og amboð at fata okkum sjálv, okkara lív, okkara søgu og samfelag og heimin kring okkum. Mentan og list bróta mørk og flyta okkum framá. Mentan og list eru grundarlagið fyri vinnu, búskapi, sosialari menning og frælsi.

Íløgur í mentan og list eru íløgur í fjølbroytni, víðskygni, framtak í fólkinum og gera Føroyar sjónligar og virknar millum aðrar tjóðir í heiminum. Mentan og list eru fremsta umboðan okkara úti í heimi og skapa inntøkur til landið – bæði í sjálvum sær og við at fremja føroyskan útflutning, ferðavinnu og skapa vinnu sum heild.

Tjóðveldi vil:

  • At øll eiga rætt og atgongd til mentan og list.
  • At sum lítil tjóð skulu vit nýta størri part av landsins fíggjarlóg til mentan og list, sammett við størri lond.
  • At bond og stýring ikki verða løgd á mentanararbeiðið, men at tað nælir og veksur á frælsum grundarlagi

Skapandi list og mentan

Tjóðveldi vil virka fyri at styrkja og áhaldandi menna ein dyggan listapolitikk. Íløgur í list og mentan eru íløgur í lívsgóðsku í einum sterkari samfelag. List eigur tí at vera atkomilig hjá øllum. Listaøkið fevnir breitt frá tónleiki, sjónleiki, bókmentum, myndlist til byggilist, handverkslist, sniðgeving umframt filmslist, sum telist millum listagreinirnar, ið hava góðar møguleikar eisini at røkka út í heim.

  • Filmsgrunnur, ið veitir stuðul og fígging til føroyskar filmsspírar og –framleiðarar, verður so líðandi mentur til ein veruligan filmsstovn, sum skal gera tað møguligt at marknaðarføra føroyskan spælifilm úti í heimi.”

Sitandi samgonga, millum Tjóðveldi, Javnaðarflokkin og Framsókn hava í samgonguskjalinum raðfest mentan og list høgt, har filmur hevur eina serliga raðfesting undir kreativari vinnu. Játtanin til Filmsgrunnin er økt upp í eina millión. Filmshúsið er í ger. Afturberingarskipanin er somuleiðis raðfest, sum eggjar fólki aðrastaðni frá at koma higar at gera filmar.

Landsstýrismaðurin í uttanríkis- og vinnumálum fekk í okt. 2015 handað álitið: “Filmshúsið – Føroyskur filmur á einum vegamóti.”, sum Klippfisk hevur gjørt.

Í innganginum í álitnum verður m.a. sagt, at við verandi umstøðum er sprottin ein framleiðsluhugur, ið ger, at vit hava fingið eitt føroyskt filmsumhvørvi, sum er á tremur við royndum, dugnaligum og skapandi fólki, ið dagliga gera stuttfilmar, dokumentarfilmar, sjónbandaløg, lýsingar og sjónarvarpsframleiðslur. Fleiri eru, sum nema og hava nomið sær útbúgving og royndir uttanlands. Og føroysk filmsfólk eru nú før fyri og til reiðar at skapa filmssøgu – føroyska filmssøgu. Tilfeingið er har, men kortini eru karmarnir ikki mentir nóg nógv til, at filmur kann fóta sær sum ein verulig vinna.

Filmhúsið skal skapa eitt framhald, ið higartil ikki hevur verið í føroyskum filmi – eitt framhald, so samanhangur fæst millum talent- og førleikamenning, eina fjøltáttaða framleiðlsu, og útbreiðslu av føroyskum framleiðslum, so tær røkka breiðari hyggjaraskarum og keyparum. Filmshúsið skal savna royndir og førleikar og tryggjar eitt undirstøðukervi undir føroyskum filmi. Aðalmálið hjá Filmshúsinum verður at menna føroyska filmsumhvørvið og at lyfta føroyskan film frá tí, hann er í dag, til veruliga vinnu og yrkislist. Filmshúsið skal røkja hesa uppgávu, eins og gjørt verður í grannalondunum.

Klippfisk og stuðul frá kommunui

Tórshavnar kommuna hevur styðjað undir arbeiðið at menna framleiðsluna av filmi. Stuðul verður latin eftir umsóknum, og tað er ikki langt síðani, at 100 t.kr. vórðu latnar til eina filmsæltan og 300 t.kr til eina aðra.

Tað krevur nógv at framleiða film. Tað vita vit. Men tað er eingin ivi um, at eldsálir og dugnaskapur gera stóran mun. Tjóðveldi í kommununi ynskir at virka fyri at flyta føroyska filmsframleiðslu fram á leið. Tórshavnar kommuna hevur latið Klippfisk – 250 t.kr. árliga, í eini tíggju ár og harumframt latið høli; húsini til M. A. Winthersgøtu. Tí var tað sera hugstoytt at frætta í miðlunum í summar, at kommuna hevði hirt Klippfisk á dyr. Tórshavnar kommuna eigur í stundini at útvega teimum onnur og betri hølir, tí sjálvandi eigur høvuðsstaðurin at hjúkla um filmsvirksemið. Tí er tað sera harmiligt, at vælumtókta kvøldskúlaskeiðið í filmsframleiðslu, ið var ein avtala millum Klippfisk og Kvøldskúlan, nú eisini er steðgað. Tá ið Tjóðveldi aftur tekur um stýrisvølin á Vaglinum, fer tað at virka fyri, at hesar misgerðir koma aftur á rætt kjøl og allarhelst undir enn betri umstøðum.

Tað vóru stórtíðindi, tá ið tað í 2014 hoyrdist í tíðindunum, at Sakaris Stórá varð heiðraður við virðisløn í Berlin fyri stuttfilmin Vetrarmorgun.

Filmur hevur tann eginleikan at bæði vera ein grundleggjandi mentanarberi, ein listagrein og samstundis eisini vera ein stórvinna við túsundtals arbeiðsplássum.

Takk Filmsfelagið, Havnar Bio, Hygga síggj, Klippfisk og øll tit mongu sum stríðast fyri filminum. Við tykkara brennandi vilja hava tit longu prógvað, at hetta ber til. Og uttan tykkum høvdu vit ikki verið her, vit eru í dag. Í felag røkka vit langt, og sum Filmsfelagið sigur – altíð í felag – tí tá er filmur bestur – í felag.

Jú, sanniliga – tað grør um gangandi fót.

Bestu eydnu til tykkum og okkum øll.