mk2_560x460

Politikkur, samfelagsmál og mentan

Vælkomin inn á heimasíðuna hjá Marin Katrinu Frýdal. Her finnir tú greinar um politikk, samfelagsmál og mentan. Ein stórur partur av tilfarinum snýr seg um býráðsarbeiðið hjá Marin Katrinu og tey mál, sum hon hevur havt serligan áhuga fyri at arbeiða við.

Býráðspolitikkur og býráðsarbeiði snúgva seg um øll tey mál, sum ein kommuna og eitt býráð hevur at arbeiða við, bæði skyldur og sjálvvald arbeiði, og er tí sera fjølbroytt og spennandi at fáast við.

Kommunupolitisk mál, sum Marin Katrina hevur havt serligan áhuga fyri eru:

  • Bussleiðin
  • SEV
  • Umhvørvi
  • Mentan
  • Ítróttur
  • Annað
vestarabryggja_IMG_2768

Teir avrætta vinnuna á Vestaru Bryggju

Eru Javnaðarflokkurin og Fólkaflokkurin við at avhøvda vinnuna á Vestaru Bryggju? Flokkarnir lurta ikki eftir vinnuni og skilja heldur ikki, at bryggjukanturin er lívæðrin hjá vinnuni.

Á tíðindafundi í vár boðaði samlaða vinnan á Vestaru bryggju greitt og týðiliga frá, at ymisku ætlanirnar, sum hava verið frammi seinastu árini, ikki sampakka við verandi vinnu. Fyrisiting, undirhald og skúlar hóska snøgt sagt ikki saman við vinnuvirksemi á havnarøkinum, sum er eyðkent av ferðslu og lossing, sum viðførir larm og órógv. Hartil haltar við trygdini, um tað floymir inn við fólki millum stór og rúgvismikil amboð.

Virksemið hjá vinnuni er tengt at bryggjukantinum. 444 skip vóru at bryggju har í 2015, og eini 2-300 fólk starvast á økinum, har skip landa, taka útgerð/trol, proviantera, bunkra, gera manningarskifti, og verða umvæld – umframt egning og alivirksemi.

Vinnan ynskir at menna økið. Møguleikar eru í bæði Sjóvinnuhúsinum og í Bacalao bygninginum, og fyritøkurnar á Vestaru Bryggju ynskja bert møguleikan at sleppa framat og skapa virksemi, sum er tengt at sjóvinnuni og tænastum í hesum øki. Men meirilutin í býráðnum vil ikki lurta og lætst ikki síggja vinnuna.

Fróðskaparsetrið skal sjálvandi hava sítt egna setur, ein bygning sum er sniðgivin og gjørdur til teirra tørv. Kommunan skal sjálvandi stuðla undir at byggja eitt setur (kampus) til Fróðskaparsetrið, men latið vinnuna eiga bryggjukantin og lurtið eftir teirra egnu orðum – bryggjukanturin er lívæðrin hjá vinnuni.

Javnaðarflokkurin og Fólkaflokkurin vilja avhøvda vinnuna á Vestaru Bryggju. Til tað siga vit nei, kortanei! Lurtið eftir vinnuni og latið hana eiga bryggjukantin í frið. Tað gera vit í Tjóðveldi!

Marin Katrina Frýdal, býráðslimur

Tjóðveldi

Bussleiðin_600

Enn betri Bussleið

Bussleiðin er lívæðrin í kommununi og skal gerast enn betri. Fólk eru sera glað fyri Bussleiðina, tó ynski eru um broytingar í ferðaætlanini, eyka túrar, og fleiri túrar fyrr um morgnarnar, seinni um kvøldarnar og um vikuskiftini.

Bussleiðin er hjartabarnið hjá mær. Tá eg frá 2005-2011 var forkvinna í teknisku nevnd, varð arbeitt miðvíst við at menna Bussleiðina. Eg eri tí sera glað og ikki sørt errin av at hoyra, hvussu fólkið hevur tikið Bussleiðina til sín. Enn er ikki komið á mál, tí ætlanin var alla tíðina at Bussleiðin skuldi vera eitt alternativ til bilin. Tað málið er ikki rokkið fyrr enn koyrt verður oftari og allar dagar.

Bussleiðin hevur ómetaliga stóran týdning fyri kommununa. Bussleiðin er ein samhaldsføst skipan, har roynt verður at flyta ein stóran part av bilferðsluni yvir á kollektivan flutning, fyri at minka um bilatalið og CO2-útlátið. Gjaldsfría loysnin frá 2007, har eitt av aðalmálunum var at uppala børnini at brúka Bussleiðina, soleiðis at komandi ættarlið á ein heilt natúrligan hátt nýta kollektivu ferðsluna sum ein flutningsmøguleika, hevur økt brúkaraskaran munandi.

Trygdin má økjast í býbussunum. Trygdarbelti skulu verða í bussunum, tí tað er ikki nóg trygt at bussar koyra millum bygdir fullir av skúlabørnum, har ikki øll eru íbundin.

Higartil hevur tíverri ikki verið politiskur vilji at økja um títtleikan, men nú hesir somu býráðslimir kropp av kroppi siga, at teir eru sinnaðir til hetta, sær ljósari út.

Tjóðveldi fer nú sum áður altíð at arbeiða fyri eini enn betri Bussleið. Gjaldsfría skipanin skal halda áfram, tænastan víðkast í allari kommununi allar dagar í vikuni.

So ynskir tú eina enn betri Bussleið, so er valið sjálvandi Tjóðveldi.

Marin Katrina Frýdal, býráðslimur

Tjóðveldi

MKF mynd 2016 logo

Betri heimatænastu og eldrarøkt

Við størstu virðing fyri teimum, sum hava bygt og lagt lunnar undir okkara væl útbygda land, og sum nú treingja til frið eftir eitt langt lív á arbeiðsmarknaðinum, fer Tjóðveldi at hjúkla um eldrarøktina og heimatænastuna. Teimum, eins og okkum sjálvum, ynskja vit sjálvsagt ein góðan aldurdóm.

Jú, sanniliga skal tøkkin til teirra gevast við, at vit fara at styrkja um heimatænastuna. Eisini fara vit at veita fleiri tilboð, soleiðis at fólk kunnu vera verandi heima hjá sær sjálvum, uttan at vera bangin og óttafull. Eingin skal kenna seg einsamallan. Børn teirra, sum eru búsitandi uttanlands, skulu eisini vita, at foreldrini eru í góðum hondum hjá Tórshavnar kommunu.

Vit vilja styrkja og víðka Heimatænastuna. Vit vilja seta fleiri heitar hendur á ellis- og røktarheimini. Eins og vit vilja teimum, ið eru rakt av demens, heim og tilboð.

Tilboðini skulu verða fleiri, so tey gomlu kunnu velja sær tær tænastur, tey halda seg hava brúk fyri. Meðan fleiri standa á bíðilista, búgva eisini eldri fólk á røktarheimi, sum eru nóg væl fyri til at tey, við røttu hjálpini, klára seg heima nøkur ár afturat. Tí skulu vit styrkja Heimatænastuna. Nógvu og vælumtóktu fyribyrgjandi tilboðini, bæði kropslig, handalig og sosial, skulu gerast enn fleiri.

Okkara eldru borgarar hava tørv á ymiskum bústaðarloysnum. Valmøguleikin eigur ikki at vera millum eini stór sethús ella eitt pláss á røktarheimi. Tí er eisini neyðugt beinanvegin at útvega fleiri íbúðir, vardar bústaðir og umlættingarpláss.

Tað er bráðneyðugt at útvega teimum, ið verða rakt av demens, heim og tilboð beinanvegin. Tørvur er á demensheimi, dagtilboði til fólk við demens, fleiri møguleikum til umlætting í styttri og longri tíð. Aðalmálið er at eisini fólk við demens kunnu vera heima sum longst og fáa neyðugu hjálpina har.

Mangan kann tað tykjast sum, soleiðis sum politiskar avgerðir verða tiknar og samfelagið innrættað, at hesir somu politikarar ikki sjálvir gerast gamlir. Hetta eru vit í Tjóðveldi tilvitað um, tí eyðkenni okkara er fjølbroytni, ið er ein fyritreyt fyri at tær røttu avgerðirnar verða tiknar. Vit fara at leggja okkum eftir og tillaga alla skipanina við heitum hjørtum. Akkurát soleiðis og eftir tí leisti, sum vit sjálvi ynskja okkum árini eftir arbeiðsmarknaðin og ellisárini.

Marin Katrina Frýdal, býráðslimur

Tjóðveldi

Marin_Pressumynd_700

Kennir tú ráman av mannatrekki?

Býráðsmeirilutin hevur slept endanum, tá tað snýr seg um at loysa stóra trupulleikan av vantandi og skipaðum spillivatnsleiðingum. Men hvat nyttar tað við torgum og trappum, um vit skulu liva við rámanum av mannatrekki?

Longu áðrenn kunngerðin um spillivatnsætlan varð sett í gildi, hevði eg sum forkvinna í teknisku nevnd árini 2005-12 ein harðan politiskan bardaga at fáa sett kloakkirnar á breddan. Í mínum hugaheimi var tað ein sjálvfylgja at hetta varð gjørt, uttan at tað var neyðugt at bíða eftir nøkrum lógarkravi, tí hetta snúði seg um so grundleggjandi viðurskifti hjá okkum øllum.

Tað eydnaðist tá at fáa politiska undirtøku fyri at fáa kloakkirnar inn í langtíðar íløguætlanina og hesi árini vórðu einar 100 mió. kr. brúktar uppá kloakkir. Tá var Tórshavnar kommuna komin longst á leið við at dagføra kloakkirnar sbrt. spillivatnsætlanini, men í dag er hon tíverri darlað langt afturum hinar kommunurnar.

Tað vanta minst 100 milliónir afturat

Hesin sami eldhugi er ikki at síggja hjá sitandi meiriluta og eru bert 5 mió. settar av á íløgujáttanini fyri 2017. Støðulýsingin frá teknisku umsitingin vísir, at tørvur er á minst 100 mió. kr. afturat, og fyri tað er ikki komið á mál, tí kloakkirnar skulu alla tíðina røkjast. Eitt er at fáa skipaðar kloakkir har tær renna beinleiðis út í áirnar ella oman í fjøruna. Harafturat eru eini 19 km. av gomlum betong kloakk rørum, sum eru brotin og/ella leka og tí skulu skiftast. Vit kunnu ikki bjóða okkara borgarum at liva í beinleiðis heilsuskaðiligum mannatrekki.

Kloakkir fyritreytin fyri trivnaði

Týdningin av at fáa hetta í rættlag síggja vit m.a. í Vágsbotni, har fólk í dag savnast sum ongantíð áður. Hvør hevði unnað sær at sitið við einum kaffikoppi ella einari øl í tí deymi, sum var av kloakk har? Nú er vágin rein. Í Nólsoy svimja nólsoyarkonur á sjónum og sandstrond er komin á Malarenda – tann reini trivnaður. Áðrenn vóru ikki minni enn 7 útlop, sum runnu út í bátahylin ella innanvert brimgarðin. Tilsamans kostaði kloakkarbeiðið í Nólsoy 7 mió. kr., men sanniliga er tað væl útgivin peningur.

Reinføri fram um marglæti og ørvitisíløgur

Síðstu fýra árini hava kloakkirnar bert verið ein viðfáningur hjá sitandi meiriluta. Tyrvingarplássið og skiljing av ruski hava als ongar raðfesting havt heldur. Tá ið Tjóðveldi kemur framat aftur stýrisvølinum á Vaglinum verða kloakkirnar aftur settar í fremstu røð. Fái eg møguleikan, fari eg aftur at arbeiða hart fyri hesum. Ein høvuðsstaður, har ramur luktur av mannatrekki stendur tær í nasarnar, er ikki innbjóðandi. Kloakkunum havi eg altíð stríðst fyri og tað fari eg framhaldandi at gera. Eins og tyrving, skiljing av ruski og reint vatn. Ja, alt undirstøðukervi skal aftur raðfestast fram um marglæti og ørvitisíløgur. Kennir tú ráman av mannatrekki, gevur valið seg sjálvt.

Marin Katrina Frýdal, býráðslimur

Tjóðveldi

mkf,1 copy2

Integratiónspolitikkur

Útlendingar skulu beinanvegin hava møguleika at skapa sær eina tilveru, sum samsvarar við teirra evnir og førleikar, og á jøvnum føti við onnur. Nokta vit teimum tað, er vandi fyri at tey kenna seg minni verd enn onnur. Hetta kann ganga í arv og í ringasta føri kloyva samfelagið í tvey millum A og B borgarar

Um ársskiftið fingu býráðslimir eina frágreiðing og tilmæli um ein integratiónspolitikk fyri Tórshavnar kommunu. Tíverri hevur integratiónspolitikkurin hvørki fingið rúmd í býráðnum ella fíggjarætlanini, sum jú er fortreytin fyri at málið verður tikið í álvara.

Føroyar verða alsamt størri partur í altjóða samfelagnum og sæst hetta aftur á fleiri økjum. Fólkasamansetingin broytist, fleiri útlendingar kom henda vegin at arbeiða, íðka ítrótt ella verða gift higar. Tí er kommunan er vorðin eitt fjølbroytt og spennandi stað við ymiskum mentanum og fólkasløgum.

Eitt er at lýsa eitt økið við kanningum, annað at vísa viljan í verki við raðfestingum. Fleiri tilmæli í frágreiðingini kosta ikki annað enn vilja og samskipan. Sum dømi verður mælt til eina sjálvbodna vegleiðaratænastu.

Væleydnað integratión krevur, at øll taka lut. Land og kommuna, stovnar, felagsskapir og einstaklingar.

Kommunalu dagstovnarnir

Dagstovnarnir í kommununi vísa á tørvin á tulkatænastu. Eisini verður víst á trupulleikarnar, tá ið ikki ber til at samskifta. Serliga er hetta galdandi har útlendska mamman er einsamøll heima og pápin siglir ella bæði foreldrini eru útlendingar. Útlendsk foreldur vísa eisini á trupulleikar við felags tiltøkum. Tey skilja ikki, hvat sagt verður, og missa tí hugin at koma á foreldrafundir og onnur felags tiltøk á stovnum. Tey kenna seg uttan fyri felagsskapin av tí sama.

Dømi eru eisini um at børnini virka sum tulkar fyri foreldrini. Talan kann vera um álvarsamar og viðkvæmar samrøður og er tað ov stór ábyrgd at leggja á hesi børn.

Arbeiðsmarknaðurin

Tá ið málsligi førleikin og vitanin um føroysku mentanina eru avmarkaði, er sera torført at koma inn á arbeiðsmarknaðin. Serliga trupult er tað tá teirra førleikar og/ella útbúgvingar ikki eru góðkend her á landi. At koma á eitt arbeiðspláss gevur í sjálvum sær sosialar møguleikar. At læra málið, mentanina, knýta vinabond og at verða partur av einum felagsskapi hevur so ómetaliga stóran týdning.

Í frágreiðingini um integratiónspolitikk verður mælt til at kommunan eggjar útlendskum tilflytarum at læra føroyskt og veitir best møguligu fortreytir til tess. Eisini verður mælt til at kommunan gongur á odda við at bjóða starvsvenjing á kommunalum arbeiðsplássum, sum eina lopfjøl at koma víðari til at brúka teirra egnu førleikar.

Málundirvísing

Kvøldskúlin hevur tilboð um grundleggjandi málundirvísing fyri útlendingar. Tørvurin er tó størri enn tilboðið. Neyðugt er at skipa undirvísingina soleiðis, at hon verður skild sundur alt eftir, hvaðani fólk koma og hvussu tey eru fyri málsliga. Her eigur størri játtan at verða givin Kvøldskúlanum, til fleiri tímar til føroyskt fyri útlendingar. Tá tilboðið er nøktandi kunnu vit seta sum krav, at vaksnir útlendskir tilflytarar skulu hava undirvísing í føroyskum máli og føroyskari mentan. Mælt verður eisini kommununi til at umhugsa at gera tað til eitt krav, at børn skulu á dagstovn, um tey annars eru heima og ikki mennast málsliga í samsvari við tað, ið svarar til aldurin.

Tilflytarar, sum hava tikið skeið í føroyskum fyri útlendingar í Kvøldskúlanum hava verið sera glaðir fyri møguleikan. Starvsfólkini á Kvøldskúlanum hava eisini lagt seg í seðlarnar við heitum hjarta at hjálp hesum fólkum við øllum møguligum, sum eisini strekkir seg langt út um undirvísingarætlanina. Býarbókasavnið hevur eisini skipað fyri sera væleydnaðum tiltøkum fyri útlendingar.

Í frágreiðingin, sum byggir á nógvar samrøður og kanningar verður sagt, at Føroyar í mun til onnur lond hava eitt gott upphavsstøði fyri at lima útlendingar inn í samfelagið. Ikki-norðurlendskir tilflytarar eru eitt lutfalsliga nýtt fyribrigdi, og flestu teirra hava longu tá ið tey koma eitt sterkt tilknýti í Føroyum, antin tí tey koma higar at íðka ítrótt ella tí tey eru gift føroyingi. Eisini er niðurstøðan, at flestu av hesum fólkum hava eitt sera sterkt ynski og ein sera stóra grund til at vilja gerast partur av samfelagnum, arbeiða, vera sjálvbjargin og at vilja læra føroyskt.

Tjóðveldi fer at arbeiða fyri, at tilmælini í frágreiðingini verða fylgd, og at tilboðini í kommununi verða raðfest og løgd í fasta legu. Tað hevur týdning at stovnarnir hava eitt tvørmentarligt umhvørvi við opinleika og virðing fyri øðrum mentanum. Tí eiga starvsfólkini at fáa møguleika at førleikamennast við hesum. Tjóðveldispolitikkur er grundaður á altjóða mannarættindi. Tí verður tikið væl ímóti útlendingum, sum velja kommununa sum teirra tilverustað. Vit ynskja, at tilflytarar verða ein væl móttikin partur av kommununi og kunnu ríka okkum við teirra royndum og vísdómi. Talan er um eitt tilfeingi, ið eisini ger Tórshavnar kommunu til eitt fjølbroytt stað at búgva, sum er til gagns bæði í menniskjaligum og búskaparligum høpi.

Marin Katrina Frýdal, býráðslimur

Tjóðveldi

mkf mynd copy

Pláss til pedagogikk í dagstovnum

Fleiri fulltíðarstørv og betri treytir til námsfrøðingar og starvsfólk

Starvsfólkini á kommunalu dagstovnunum renna alsamt skjótari og skjótari. Eingin tíð er til fyrireiking ella at hugsavna seg til sítt arbeiði. Av somu orsøk er útskiftingin av starvsfólki øgiliga stór, eitt barn í vøggustovu ella barnagarði skal alla tíðina fyrihalda seg til nýggj starvsfólk, nýggj andlit, nýggjar arbeiðshættir o.s.fr.

Mentamálaráðið hevur sett í verk námsfrøðiligu stevnumiðini fyri dagstovnaøkið. Hetta merkir at innihaldið í dagstovnunum skal byggja á eina heildarfatan av barninum, har umsorgan, spæl og læra eru týdningarmiklir tættir. Børnini skulu fáa avbjóðingar og verða stuðlað í fjølbroyttu menningini og læruni. Stevnumiðini byggja á eina mynd av einum barni við nógvum førleikum, sum skal hava møguleikar at ávirka egið lív. At síggja barnið soleiðis er neyðug fortreyt fyri, at børn kunnu vera virknir luttakarar í myndanini av egnum lívi, og at tey kunnu gerast virknir luttakarar í einum demokratiskum samfelag.

Tað hevur týdning, at vit hugsa børn sum borgarar, og ikki bert sum komandi borgarar. At teirra lív hevur virði her og nú. Tað er eitt rák at leggja dent á alt tað “sjúkliga”, t.v.s. allar feilirnir hjá børnum, tað ýðir við diagonosum. Sjóneykan verður sett á frávikið, tað er sum um, at bara ein diagonosa verður ásett, ja, so er sloppið. So kunnu vit hella okkum afturá og annars finnast at øllum teimum serstovnum, sum okkara lítla samfelag vantar. Hetta skal sjálvandi ikki misskiljast, tí tað eru nógvar sjúkur og brek, sum okkara børn hava krav og tørv at fáa hjálp og stuðul til – eingin kennir mein í annans bein.

Mennandi uppvøkstur er ein rættur, men vit skapa karmarnar. Í dagstovnunum fara vit at leggja doyðin á alt tað góða, vit fara at hjúkla um fjølbroytni, íbornar førningar, sereyðkenni, mentan, góðan føroyskan málførleika, ríku søgu okkara, ja øll skipanin skal hava røtur í føroyska samfelagnum. Dagstovnar eru mentanarstovnar á sama hátt sum fólkaskúlar, har børnini skulu fáa fjølbroyttar menningar- og mentanarligar avbjóðingar og møguleikar.

Henda barnaáskoðan setur stór krøv til pedagogiska innihaldið á dagstovnunum. Hetta er ábyrgd hjá kommununi, og hesa ábyrgd vil Tjóðveldi lyfta. Vit fara at seta í verk námsfrøðiligu stevnumiðini í allar dagstovnar í kommununi. Við hægri krøvum til pedagogiska innihaldið er eisini neyðugt at vit sum kommuna raðfesta og virða arbeiðið við børnum hægri. Heilt ítøkiliga merkir hetta fleiri fulltíðarstørv og betri treytir til námsfrøðingar, ið kunnu lyfta hesa ábyrgd. Hetta merkir eisini at gera íløgur í áhaldandi at menna starvsfólkið. Vit vilja gera íløgur í børnini og geva dagstovnunum betri rúm at skapa innihald í degnum hjá børnunum og menna tey á besta hátt.

Dagstovnar skulu menna og menta børnini, og innihaldið í dagstovnunum skal byggja á eina heildarfatan av barninum, har umsorgan, spæl og læra eru týdningarmiklir tættir, sum byggja á rættindi hjá børnum at hava ávirkan á egið lív. Virksemið hjá dagstovnunum skal hava eyðkennini: Virðing og ábyrgd fyri okkara felags tilfeingi, umhvørvi, náttúru, mentan, lívi og heilsu. Børnini skulu hava møguleika at menna síni skapandi evni. Javnstøða í mun til kyn, aldur, minnilutar o.s.fr. eigur at síggjast aftur í øllum virksemi í dagstovnunum.

Børnini eru tað týdningarmesta vit eiga, tí skulu dagstovnarnir raðfestast. Tjóðveldi fer ítøkiliga til verka, soleiðis at tað at arbeiða við børnum verður sett á dagsskránna, fær størri virðing og raðfesting í kommununi. Við fleiri fulltíðarstørvum, betri arbeiðskorum og rúmi til pedagogiska menning fáa børnini ein stimbrandi og mennandi dag á stovninum og sum aftur geva glað og nøgd foreldur.

Marin Katrina Frýdal, býráðslimur

Tjóðveldi

14269560_10154454870892270_1271976074_n

Filmur í politikki

Røða hildin 8. september 2016

Tjóðveldi hevur altíð raðfest mentan og list. Í stevnuskrá floksins fyllir hesin partur rættuliga nógv, og her er eitt brot:

“Mentan og list er at skapa, endurnýggja og viðgera felags virði í samskifti millum menniskju. Mentan og list skapa samleika og amboð at fata okkum sjálv, okkara lív, okkara søgu og samfelag og heimin kring okkum. Mentan og list bróta mørk og flyta okkum framá. Mentan og list eru grundarlagið fyri vinnu, búskapi, sosialari menning og frælsi.

Íløgur í mentan og list eru íløgur í fjølbroytni, víðskygni, framtak í fólkinum og gera Føroyar sjónligar og virknar millum aðrar tjóðir í heiminum. Mentan og list eru fremsta umboðan okkara úti í heimi og skapa inntøkur til landið – bæði í sjálvum sær og við at fremja føroyskan útflutning, ferðavinnu og skapa vinnu sum heild.

Tjóðveldi vil:

  • At øll eiga rætt og atgongd til mentan og list.
  • At sum lítil tjóð skulu vit nýta størri part av landsins fíggjarlóg til mentan og list, sammett við størri lond.
  • At bond og stýring ikki verða løgd á mentanararbeiðið, men at tað nælir og veksur á frælsum grundarlagi

Skapandi list og mentan

Tjóðveldi vil virka fyri at styrkja og áhaldandi menna ein dyggan listapolitikk. Íløgur í list og mentan eru íløgur í lívsgóðsku í einum sterkari samfelag. List eigur tí at vera atkomilig hjá øllum. Listaøkið fevnir breitt frá tónleiki, sjónleiki, bókmentum, myndlist til byggilist, handverkslist, sniðgeving umframt filmslist, sum telist millum listagreinirnar, ið hava góðar møguleikar eisini at røkka út í heim.

  • Filmsgrunnur, ið veitir stuðul og fígging til føroyskar filmsspírar og –framleiðarar, verður so líðandi mentur til ein veruligan filmsstovn, sum skal gera tað møguligt at marknaðarføra føroyskan spælifilm úti í heimi.”

Sitandi samgonga, millum Tjóðveldi, Javnaðarflokkin og Framsókn hava í samgonguskjalinum raðfest mentan og list høgt, har filmur hevur eina serliga raðfesting undir kreativari vinnu. Játtanin til Filmsgrunnin er økt upp í eina millión. Filmshúsið er í ger. Afturberingarskipanin er somuleiðis raðfest, sum eggjar fólki aðrastaðni frá at koma higar at gera filmar.

Landsstýrismaðurin í uttanríkis- og vinnumálum fekk í okt. 2015 handað álitið: “Filmshúsið – Føroyskur filmur á einum vegamóti.”, sum Klippfisk hevur gjørt.

Í innganginum í álitnum verður m.a. sagt, at við verandi umstøðum er sprottin ein framleiðsluhugur, ið ger, at vit hava fingið eitt føroyskt filmsumhvørvi, sum er á tremur við royndum, dugnaligum og skapandi fólki, ið dagliga gera stuttfilmar, dokumentarfilmar, sjónbandaløg, lýsingar og sjónarvarpsframleiðslur. Fleiri eru, sum nema og hava nomið sær útbúgving og royndir uttanlands. Og føroysk filmsfólk eru nú før fyri og til reiðar at skapa filmssøgu – føroyska filmssøgu. Tilfeingið er har, men kortini eru karmarnir ikki mentir nóg nógv til, at filmur kann fóta sær sum ein verulig vinna.

Filmhúsið skal skapa eitt framhald, ið higartil ikki hevur verið í føroyskum filmi – eitt framhald, so samanhangur fæst millum talent- og førleikamenning, eina fjøltáttaða framleiðlsu, og útbreiðslu av føroyskum framleiðslum, so tær røkka breiðari hyggjaraskarum og keyparum. Filmshúsið skal savna royndir og førleikar og tryggjar eitt undirstøðukervi undir føroyskum filmi. Aðalmálið hjá Filmshúsinum verður at menna føroyska filmsumhvørvið og at lyfta føroyskan film frá tí, hann er í dag, til veruliga vinnu og yrkislist. Filmshúsið skal røkja hesa uppgávu, eins og gjørt verður í grannalondunum.

Klippfisk og stuðul frá kommunui

Tórshavnar kommuna hevur styðjað undir arbeiðið at menna framleiðsluna av filmi. Stuðul verður latin eftir umsóknum, og tað er ikki langt síðani, at 100 t.kr. vórðu latnar til eina filmsæltan og 300 t.kr til eina aðra.

Tað krevur nógv at framleiða film. Tað vita vit. Men tað er eingin ivi um, at eldsálir og dugnaskapur gera stóran mun. Tjóðveldi í kommununi ynskir at virka fyri at flyta føroyska filmsframleiðslu fram á leið. Tórshavnar kommuna hevur latið Klippfisk – 250 t.kr. árliga, í eini tíggju ár og harumframt latið høli; húsini til M. A. Winthersgøtu. Tí var tað sera hugstoytt at frætta í miðlunum í summar, at kommuna hevði hirt Klippfisk á dyr. Tórshavnar kommuna eigur í stundini at útvega teimum onnur og betri hølir, tí sjálvandi eigur høvuðsstaðurin at hjúkla um filmsvirksemið. Tí er tað sera harmiligt, at vælumtókta kvøldskúlaskeiðið í filmsframleiðslu, ið var ein avtala millum Klippfisk og Kvøldskúlan, nú eisini er steðgað. Tá ið Tjóðveldi aftur tekur um stýrisvølin á Vaglinum, fer tað at virka fyri, at hesar misgerðir koma aftur á rætt kjøl og allarhelst undir enn betri umstøðum.

Tað vóru stórtíðindi, tá ið tað í 2014 hoyrdist í tíðindunum, at Sakaris Stórá varð heiðraður við virðisløn í Berlin fyri stuttfilmin Vetrarmorgun.

Filmur hevur tann eginleikan at bæði vera ein grundleggjandi mentanarberi, ein listagrein og samstundis eisini vera ein stórvinna við túsundtals arbeiðsplássum.

Takk Filmsfelagið, Havnar Bio, Hygga síggj, Klippfisk og øll tit mongu sum stríðast fyri filminum. Við tykkara brennandi vilja hava tit longu prógvað, at hetta ber til. Og uttan tykkum høvdu vit ikki verið her, vit eru í dag. Í felag røkka vit langt, og sum Filmsfelagið sigur – altíð í felag – tí tá er filmur bestur – í felag.

Jú, sanniliga – tað grør um gangandi fót.

Bestu eydnu til tykkum og okkum øll.

Longu í 2010 fekk TK ein el-bil frá SEV til láns. Síðani eru stór tøk tikin, og í 2016 er fyrsta løðistøðin sett upp í Havn. Hetta má ikki vera seinasta, men fyrsta stigið á einari grønari leið fyri Tórshavnar kommunu.

Tað grør um gangandi fót

Tað er at gleðast um, at Havnin í dag fekk sína fyrstu løðistøð til el-bilar. Tað eru nú longu nógv ár síðani SEV setti sær fyri at leggja á annan bógv við varandi orkukeldum. Í 2009 varð GRANA-samstarvið gjørt millum SEV og DONG Energy, har avtalað varð, at felags átøk skuldu gerast, og fokus setast á at menna og fáa meiri varandi orku inn á føroyska el-netið.

Longu í 2010 fekk TK ein el-bil frá SEV til láns. Síðani eru stór tøk tikin, og í 2016 er fyrsta løðistøðin sett upp í Havn. Hetta má ikki vera seinasta, men fyrsta stigið á einari grønari leið fyri Tórshavnar kommunu.

Longu í 2010 fekk TK ein el-bil frá SEV til láns. Síðani eru stór tøk tikin, og í 2016 er fyrsta løðistøðin sett upp í Havn. Hetta má ikki vera seinasta, men fyrsta stigið á einari grønari leið fyri Tórshavnar kommunu.

SEV útvegaði sær nakrar el-bilar, sum kommunur og virkir eisini fingu loyvi at lána og seinni yvirtók m.a. Nærverkið tveir av hesum bilum til heimahjálpirnar. Við samstarvinum var málið hjá SEV eisini at fáa útbygt orkuskipanina í Føroyum við meiri vindorku. Sjálv var eg í SEV-nevndini árini 2009-12 og havi tí verðið ein partur av hesum frambroti, ikki minst tá ið farið varð frá Víkvatnsætlanini og til m.a. vindmyllulundina í Húsahaga, sum alt er at fegnast um. Jú, her eru stór tøk tikin, nógv er lyft í felag og enn skulu stór tøk takast.

Tað var longu á heysti í 2014, at eg legði uppskot fram í býráðnum um at fáa sett løðistøðir upp í býnum. Tí fegnist eg eisini um, at SEV nú hevur sett eina løðistøð á Skálatrøð í Havn. Frammanundan hevur SEV sett løðistøðir upp ymsastaðni í Føroyum og har tann allar fyrsta varð sett upp í Klaksvík.

Tórshavnar kommuna eigur sjálvandi at ganga á odda við grønum loysnum.

Kommunan hevur í verki víst, at tað ber til við grønum loysnum. At hita Boðanesheimið við sjóvarhita er eitt av úrslitunum, sum vit øll fegnast um. Tað var mikið politiskt rumbul, tá ið tann avgerðin skuldi takast, tí løtuvinningurin við eini oljufýring var bíligari, men tíbetur eydnaðist at fáa meiriluta fyri hesi grønu loysnini.

Løðistøðirnar eru ein týðandi liður í tilgongdini at elektrifisera Føroyar á grønu kósini frameftir, sum hevur til endamáls at gera Føroyar óheftar av olju.

Men skal SEV røkka síni visión 2030 um at øll elorka á landi skal stava frá varandi orkukeldum, er eisini neyðugt at Tórshavnar kommuna gongur á odda við grønum loysnum. Eitt nú kann kommunan ganga á odda við at skifta alla kommunalu bilparkina til el-bilar og at seta fleiri løðistøðir upp. Tað er eisini ein sjálvfylgja at kommunan setur sum krav, at allir nýbygningar og allar húsaumvælingar skulu byggja á grønar og orkusparandi loysnir.

Tá vit í komandi valskeiði fara at loysa parkeringstrupulleikarnar í miðbýnum, kundu vit eisini hugsað um at sett pláss burturav til el-bilar og soleiðis stuðla uppundir gongdina. Soleiðis eigur Tórshavnar kommuna at ganga á odda við grønum loysnunum á øllum økjum.

Tað grør um gangandi fót, og eg fegnist um fyrstu løðistøðina í Havn. Men hetta má bert verða fyrsta stigið á leiðini, og Tórshavnar kommuna eigur at seta sær sum mál at vera grønasti høvuðsstaður í Norðurlondum.

Marin Katrina Frýdal, býráðslimur

Tjóðveldi

mk2_560x460

So pellaði hann aftur

Heðin Mortensen, borgarstjóri!

“Man må sno sig, sagde ålen”, í søguni á sinni, og tað gjørdi hann óteljandi ferðir, til hann at enda lá á steikipannuni. Ta søguna tykist valdsharrin á Vaglinum hóast alt at hava lært seg, um hann annars í aðrar mátar fer lætt um søguna og sannleikan.

Nú roynir, Heðin Mortensen, borgarstjóri so, eins og állurin á sinni, í lesarabrævi sínum til fjølmiðlarnar 13. juni 2016, at snúgva sær og í besta villleiðandi stíli at flyta fokus frá tí veruliga.

Nei, einki havi eg skuldsett starvsfólkini í Tórshavnar kommunu fyri nakað sum helst í hesum máli. Hinvegin havi eg lagt oyra til tey harmaljóð, sum forfard starvsfólk á Vaglinum hava borið fram í hesum máli. Men tá var skaðin tíverri longu hendir.

Mær er upplýst, at talan er um túsundtals skjøl hjá fyrrverandi Argja kommunu, sum uttan nakra greining, ella sortering og uppí rúgvuvís av svørtum plastsekkjum, vórðu burturbeind og brend á Sandvíkarhjalla. Hetta er ikki nøkur nýggj ella ókend søga, men er ein “almenn vitan” innan veggirnar á Vaglinum.

Hetta varpar somuleiðis ljós á ta sera óhepnu støðu, ið tykist hava fingið fastatøkur á Vaglinum, nevniliga tað, at starvsfólk ikki tora at tala at, tá valdsharrin hundsar runt við teimum. Fleiri útsagnir eru frá fólki í kommunufyrisitingini, har tey greitt siga, at tey ikki longur tora at tala at skeivleikum í kommunufyrisitingini, tí so fær tað fylgjur fyri starv teirra. So tað er uppá høgu tíð, at vit fáa eina skipaða Wistleblower-skipan fyri starvsliðið hjá Tórshavnar kommunu.

Men nú skilji eg á lagnum, at Landsskjalasavnið er í ferð við at kanna málið, um skjølini hjá Argja kommunu, so tá fáa vit helst at vita nakað meiri ítøkiligt um, hvussu landið liggur í hesum máli.

Marin Katrina Frýdal, býráðslimir
Tjóðveldi

mkf_feature

Ódámliga og útspillandi herferðin hjá Heðini Mortensen

mkf_brugvin_um_sanda

Ikki er hann størri enn so – Heðin Mortensen, borgarstjóri í Havn – enn at hann á sjálvum 150 ára føðingardegnum hjá Tórshavnar kommunu nýtir høvi til at senda fjølmiðlunum eitt útspillandi lesarabræv um meg sum kommunalpolitikara. Hetta tí, at eg, sum fyrrverandi forkvinna í teknisku nevnd, av røttum havi tikið mær medæru av, at brúgvin um Sandá endiliga er komin.

Eg dittaði mær herfyri at skriva hesi orðini alment: “So verður hon tikin í nýtslu, okkara prýðiliga brúgv um Sandá. Eitt arbeiði, ið eg sum forkvinna í teknisku nevnd var við at seta í gongd fyri fýra árum síðani, er nú komið á mál. Argjafólk og onnur, sum hava ørindi á Argjum ella á Glyvursnesi, kunnu gleða seg til leygardagin 28. mai klokkan 16, tí tá verður prýðiliga brúgvin tikin alment í nýtslu. Og tað verður hvørki meira ella minni enn við hornblástri, røðum, kaffi og køkum. So møtið fjølment til stóru løtuna”

Tað er við bæði lygnum og tramansskapi, at Heðin Mortensen, borgarstjóri, síðani leggur eftir mær í lesarabrævi fyri einari viku síðan, undir yvirskriftini: “Flogið hægri enn veingirnir bera”. Hetta er jú stílur hansara. Ein sera ódámligur stílur, ið vit øll, sum virka á Vaglinum kenna alt ov væl.

Milliónirnar rulla uttan heimild
Borgarstjórin kastar mær fyri at hava høvuðsábyrgdina av, at Glyvursvegurin gjørdist nógv dýrari, enn upprunaliga ætlað. Hví hesin vegurin gjørdist dýrari enn ætlað, er væl og virðiliga útgreinað í drúgvari frágreiðing frá óheftum løgfrøðingum, har tað verður víst á, at orsøkirnar vóru fleiri; millum annað undirlendið, sprunga í berginum v.m.

Borgarstjórin, við evstu leiðsluábyrgd á Vaglinum, og við hægstu fyrisitingarligu ábyrgdini, læt nevniliga bara standa til, meðan milliónaupphæddir streymaðu úr kommunukassanum uttan játtan og uttan heimild. Ístaðin fyri at vísa seg sum ein rættan borgarstjóra við evstu ábyrgd, og at megna at taka málið á sín egna kappa, fór hann hinvegin við báli og brandi eftir einum nærlagdum og álítandi málsviðgera til tess at “avreiða Svartaper” har, og ein ávaringar- og uppsagnartilgongd varð sett í verk mótvegis viðkomandi. Tíbetur kom fakfelagið hjá viðkomandi upp í leikin og gjørdi allar skuldsetingar hjá borgarstjóranum til skammar. Men enn tann dag í dag er eingin formlig umbering givin viðkomandi; tí at biðja um umbering ella taka í egnan barm, er ein býur í Kina hjá Heðini Mortensen.

Markleysa sjálvsøkni borgarstjórans
Ósmæðin hevur borgarstjórin hongt sítt egna navn runt í allar bygningar, sum gjørdir eru síðstu árini. Hesin glantrileikur er óhoyrdur í søgu kommunurnar.

Men søgu leggur borgarstjórin í aðrar mátar minni í, tí hann forkom t.d. skjalagoymsluni hjá gomlu Argja kommunu, sum varð koyrd í ruskposar og beind á Brennistøðina, har hon fór upp í royk. Hetta varð gjørt, hóast fleiri starvsfólk talaðu at, men har var einki at gera. Tað skuldi ganga skjótt fyri seg, tí borgarstjórin hevði tørv á nøkrum fermetrum í kjallaranum á Vaglinum, har skjalagoymslan annars var. Og so kann hann annars syngja sangin “Latið ei søguna doyggja”, sum hann sjálvur hevur forkomið fyri Argir.

Misnýtir kommunala heimasíðu til egnan fyrimun
Og so aftur til lortabyttuna oman yvir undirritaðu frá tí forsmádda og markleyst sjálvselskandi borgarstjóranum í høvuðsstaðnum; og tey fáu óseku orðini, eg skrivaði, og um, hvar hundurin hjá Heðini Mortensen veruliga liggur grivin.

Hann veit væl og virðiliga, at brúgvin um Sandá var eitt av mínum hjartamálum. Sum forkvinna í teknisku nevnd og bygginevndarlimur í nógv ár arbeiddi eg av eldhuga við hesi stóru og spennandi verkætlan. Eg havi fleiri ferðir skrivað alment um arbeiðsgongdina og lýst út í æsir, hvat vit royndu at raðfesta við brúnni um Sandá. At leiðin har rúmar náttúruvøkur øki, og at hetta skuldi virðast. At brúgvin skuldi hava minst møguligt árin á nærumhvørvið, og at hon somuleiðis skuldi vera eitt byggilistarligt valaverk og ein prýðiligur varði til okkara eftirkomarar.

Tann 31. august 2012 vórðu tilboðsgevarar og ráðgevarar teirra bodnir til ein felags fund við umboð fyri bygginevnd og umsiting til at gjøgnumganga útboðstilfarið og at seta umsitingini spurningar um komandi brúnna um Sandá. Henda dag var borgarstjórin við fylgi tó staddur uttanlands. Eg helt, at nú hendi nakað ítøkilig við brúnni, sum annars hevði verið ávegis í nógv, nógv ár, so at hetta vóru góð tíðindi at fáa á heimasíðuna hjá kommununi. Men hetta var váði gjørt móti sjálvsøkna borgarstjóranum, tí hann lovar sjáldan nøkrum øðrum framat, enn sær sjálvum.

Hesi heimasíðutíðindini í 2012 um brúnna um Sandá høvdu mynd av mær við borðendan saman við umboðum fyri tær stóru byggifyritøkurnar, sum fóru at bjóða upp á arbeiðið, og røða mín varð endurgivin. Hesin tíðindastubbin skapti mikla øsing hjá borgarstjóranum, sum var staddur uttanlands. Ja, hann fór fullkomiliga í svart, hann lá og ýldi í telefonini og hartaði nøkur dugnalig embætisfólk, sum ikki vistu betur enn, at tey høvdu gjørt nakað gott og borið borgarunum eina góða søgu.

Men tað, at eg var ein partur av tíðindunum og við á myndini, nívdi eftir øllum at døma øgiliga hart hjá borgarstjóranum. Og nú fýra ár eftir tilburðin í 2012, nívir hetta hann framvegis so hart, at hann á sjálvum 150 ára føðingardegnum hjá kommununi ger eitt so ódámligt og persónligt álop á meg, at tað talar fyri seg, hvør persónur hann í veruleikanum er. So mikið fyri hansara demokratiska sinnalag. Heðin Mortensen líkist meira og meira einum einaræðisharra, ið tíverri er sloppin at sita alt ov leingi og enntá ætlar sær fýra ár afturat, so hann tá hevur sitið í 16 ár.

Tað er runnið upp fyri alt fleiri, hvør persónur veruliga goymir seg handan dámliga snýðið og hvítu flippurnar og gull mansjettknapparnar hjá borgarstjóranum. Putinslótirnar gerast alt grefligari og grefligari. Borgarstjórin hevur enntá brúkt heimasíðuna hjá kommununi politiskt og hevur skrivað niðrandi um aðrar býráðslimir á eini heimasíða, sum er fíggjað og goldin við skattakrónum.

Tveitt úr bygginevndini í hevnisøku
Tað var í 2014, nakað eftir at býráðið einmælt hevði samtykt at gera ein arbeiðstøkusáttmála við lægsta tilboðsgevaran um brúnna um Sandá, at borgarstjórin revsaði undirritaðu við at tveita meg úr bygginevndini fyri brúnna. Hann fabrikeraði sjálvandi onkra forkláring til høvið, men veruliga orsøkin var hon, at eg hevði funnist at ymiskum fíggjarviðurskiftum hjá borgarstjóranum. Millum annað vísti eg á, at hann hevði dult fyri býráðnum um ein meirkostnað á 7 milliónir krónur til Tórsvøll.

Lokorð
Tað man undra nógv, at borgarstjórin gongur í so smáum skóm. Og satt at siga er tað lítið hugaligt hjá mær at skriva hesar reglur, tí eg hevði ætlað bara at vent tað dula oyra til enn eitt óreint álop á mín persón frá Heðin Mortensen, borgarstjóra. Men eftir nógvar áheitanir um framferðarháttin hjá borgarstjóranum ímóti mær, og tann høga prísin, eg havi goldið fyri at tala at, tá tørvur er á at gera tað, noyðir hetta meg til at vísa hansara lygnum aftur.

Um borgarstjórin hevur skotið valstríðið í gongd við at oysa hesa lortabyttuna omanyvir meg, er ikki nógv gott í væntu. Men ómegdin í hansara hatska álopi man ivaleyst botna í vantandi politskum vilja og klárskygni. Eg ætli mær ikki at luttaka í einum innantómum eljustríði við Heðin Mortensen, borgarstjóra. Heldur fari eg at brúka mína orku til at gera tað enn betur at búgva í Tórshavnar kommunu.

Eg fari til seinast at nýta høvið at ynskja øllum borgarum í Tórshavnar kommunu tillukku við 150 ára føðingardegnum, tillukku við trappuni í Vágsbotni og tillukku við prýðiligu brúnni um Sandá, sum eg eri bæði glað og errin av at hava verið við til at gjørt til veruleika.

Marin Katrina Frýdal, býráðslimir
Tjóðveldi