14269560_10154454870892270_1271976074_n

Filmur í politikki

Røða hildin 8. september 2016

Tjóðveldi hevur altíð raðfest mentan og list. Í stevnuskrá floksins fyllir hesin partur rættuliga nógv, og her er eitt brot:

“Mentan og list er at skapa, endurnýggja og viðgera felags virði í samskifti millum menniskju. Mentan og list skapa samleika og amboð at fata okkum sjálv, okkara lív, okkara søgu og samfelag og heimin kring okkum. Mentan og list bróta mørk og flyta okkum framá. Mentan og list eru grundarlagið fyri vinnu, búskapi, sosialari menning og frælsi.

Íløgur í mentan og list eru íløgur í fjølbroytni, víðskygni, framtak í fólkinum og gera Føroyar sjónligar og virknar millum aðrar tjóðir í heiminum. Mentan og list eru fremsta umboðan okkara úti í heimi og skapa inntøkur til landið – bæði í sjálvum sær og við at fremja føroyskan útflutning, ferðavinnu og skapa vinnu sum heild.

Tjóðveldi vil:

  • At øll eiga rætt og atgongd til mentan og list.
  • At sum lítil tjóð skulu vit nýta størri part av landsins fíggjarlóg til mentan og list, sammett við størri lond.
  • At bond og stýring ikki verða løgd á mentanararbeiðið, men at tað nælir og veksur á frælsum grundarlagi

Skapandi list og mentan

Tjóðveldi vil virka fyri at styrkja og áhaldandi menna ein dyggan listapolitikk. Íløgur í list og mentan eru íløgur í lívsgóðsku í einum sterkari samfelag. List eigur tí at vera atkomilig hjá øllum. Listaøkið fevnir breitt frá tónleiki, sjónleiki, bókmentum, myndlist til byggilist, handverkslist, sniðgeving umframt filmslist, sum telist millum listagreinirnar, ið hava góðar møguleikar eisini at røkka út í heim.

  • Filmsgrunnur, ið veitir stuðul og fígging til føroyskar filmsspírar og –framleiðarar, verður so líðandi mentur til ein veruligan filmsstovn, sum skal gera tað møguligt at marknaðarføra føroyskan spælifilm úti í heimi.”

Sitandi samgonga, millum Tjóðveldi, Javnaðarflokkin og Framsókn hava í samgonguskjalinum raðfest mentan og list høgt, har filmur hevur eina serliga raðfesting undir kreativari vinnu. Játtanin til Filmsgrunnin er økt upp í eina millión. Filmshúsið er í ger. Afturberingarskipanin er somuleiðis raðfest, sum eggjar fólki aðrastaðni frá at koma higar at gera filmar.

Landsstýrismaðurin í uttanríkis- og vinnumálum fekk í okt. 2015 handað álitið: “Filmshúsið – Føroyskur filmur á einum vegamóti.”, sum Klippfisk hevur gjørt.

Í innganginum í álitnum verður m.a. sagt, at við verandi umstøðum er sprottin ein framleiðsluhugur, ið ger, at vit hava fingið eitt føroyskt filmsumhvørvi, sum er á tremur við royndum, dugnaligum og skapandi fólki, ið dagliga gera stuttfilmar, dokumentarfilmar, sjónbandaløg, lýsingar og sjónarvarpsframleiðslur. Fleiri eru, sum nema og hava nomið sær útbúgving og royndir uttanlands. Og føroysk filmsfólk eru nú før fyri og til reiðar at skapa filmssøgu – føroyska filmssøgu. Tilfeingið er har, men kortini eru karmarnir ikki mentir nóg nógv til, at filmur kann fóta sær sum ein verulig vinna.

Filmhúsið skal skapa eitt framhald, ið higartil ikki hevur verið í føroyskum filmi – eitt framhald, so samanhangur fæst millum talent- og førleikamenning, eina fjøltáttaða framleiðlsu, og útbreiðslu av føroyskum framleiðslum, so tær røkka breiðari hyggjaraskarum og keyparum. Filmshúsið skal savna royndir og førleikar og tryggjar eitt undirstøðukervi undir føroyskum filmi. Aðalmálið hjá Filmshúsinum verður at menna føroyska filmsumhvørvið og at lyfta føroyskan film frá tí, hann er í dag, til veruliga vinnu og yrkislist. Filmshúsið skal røkja hesa uppgávu, eins og gjørt verður í grannalondunum.

Klippfisk og stuðul frá kommunui

Tórshavnar kommuna hevur styðjað undir arbeiðið at menna framleiðsluna av filmi. Stuðul verður latin eftir umsóknum, og tað er ikki langt síðani, at 100 t.kr. vórðu latnar til eina filmsæltan og 300 t.kr til eina aðra.

Tað krevur nógv at framleiða film. Tað vita vit. Men tað er eingin ivi um, at eldsálir og dugnaskapur gera stóran mun. Tjóðveldi í kommununi ynskir at virka fyri at flyta føroyska filmsframleiðslu fram á leið. Tórshavnar kommuna hevur latið Klippfisk – 250 t.kr. árliga, í eini tíggju ár og harumframt latið høli; húsini til M. A. Winthersgøtu. Tí var tað sera hugstoytt at frætta í miðlunum í summar, at kommuna hevði hirt Klippfisk á dyr. Tórshavnar kommuna eigur í stundini at útvega teimum onnur og betri hølir, tí sjálvandi eigur høvuðsstaðurin at hjúkla um filmsvirksemið. Tí er tað sera harmiligt, at vælumtókta kvøldskúlaskeiðið í filmsframleiðslu, ið var ein avtala millum Klippfisk og Kvøldskúlan, nú eisini er steðgað. Tá ið Tjóðveldi aftur tekur um stýrisvølin á Vaglinum, fer tað at virka fyri, at hesar misgerðir koma aftur á rætt kjøl og allarhelst undir enn betri umstøðum.

Tað vóru stórtíðindi, tá ið tað í 2014 hoyrdist í tíðindunum, at Sakaris Stórá varð heiðraður við virðisløn í Berlin fyri stuttfilmin Vetrarmorgun.

Filmur hevur tann eginleikan at bæði vera ein grundleggjandi mentanarberi, ein listagrein og samstundis eisini vera ein stórvinna við túsundtals arbeiðsplássum.

Takk Filmsfelagið, Havnar Bio, Hygga síggj, Klippfisk og øll tit mongu sum stríðast fyri filminum. Við tykkara brennandi vilja hava tit longu prógvað, at hetta ber til. Og uttan tykkum høvdu vit ikki verið her, vit eru í dag. Í felag røkka vit langt, og sum Filmsfelagið sigur – altíð í felag – tí tá er filmur bestur – í felag.

Jú, sanniliga – tað grør um gangandi fót.

Bestu eydnu til tykkum og okkum øll.

mk2_560x460

Jólatræið í Nólsoy

nolsoy_800px

Nólsoyar bygd

Røða hildin, tá jólatræið í Nólsoy varð tendrað 8. desember 2013

Góðu børn – góðu øll somul.

Vælkomin til hesa hugnaløtu, nú jólatræið í Nólsoy skal tendrast.

Eg vil byrja við at takka tykkum, sum hava hjálpt til við at gera løtuna her í Nólsoy hugnaliga; presti, Havnar Hornorkestri o.ø. – stóra takk fyri.

Tað er hugaligt at síggja tykkum øll her í dag.

Jú, nógv er broytt her úti í Nólsoy, síðani fólk skóru torv á Borðuni fyri at fáa hita í húsunum og so til, at nú verður arbeitt við ætlanum um at gera oynna fulla av grønari orku, og at ein vindmylla er komin upp at standa. Nólsoyarkonan, Maria Eide Petersen (1894-1994), sigur í bók síni, “Konglar” frá 1973, at tá ið hon hugsar um torvarbeiðið á Borðuni, renna hesi orð úr Halgubók fram fyri hana, “Í sveitta andlits tíns skal tú eta breyð títt”, tí, sum hon sigur, so man neyvan nakað arbeiði hava opnað so mangar sveittaløkir, sum nettupp hetta arbeiðið hevur gjørt tað. Um ein ikki átti jørð, so hevði ein ikki torvskurðarrætt og mátti tí arbeiða seg til henda rætt, og tað kundi t.d. vera við at skera upp haga tveir dagar um árið.

Henda myrka árstíðin ber ein serligan dám við sær, nakað ikki sørt duldarkent. Men samstundis sum dagarnir verða myrkari og styttri fyri hvønn dag sum gongur, so gleða vit okkum øll og leingjast eftir jólahøgtíðini. Hóast vit endurtaka hetta ár undan ári, so eru jólini nakað, vit gleða okkum til – síggja fram til at fáa frí í nakrar dagar, at vera heima við hús í friði og náðum, at steðga á og vera saman við okkara kæru, har nærveran verður sett í hásæti. Og vit gleða okkum eisini at fáa útisetarnar heim, og at vera saman við okkara næstringum. Hetta er ein stórur partur av jólahøgtíðini.

Nútíðar gerandisdagurin krevur okkum heimanífrá allan dagin, og ofta um kvøldini við. Vit virka uttanfyri heimið, øll somul, bæði børn, vaksin, foreldur, ommur og abbar. Henda gongd hevur elvt til, at tíðin at vera saman er vorðin so sera knøpp. Og vit kunnu av sonnum seta okkum sjálvum spurning við hesa gongd: “Eru vit á rættari leið?” ella “Var hetta ætlanini við lívinum?” Hesin ivi og misnøgd ger, at innast inni tráða vit eftir meiri tíð saman, og henda tráðanin ger, at vit gleða okkum uppaftur meira til jólar. Jólafriðurin eigur at vera sálarbót fyri okkum øll.

Men soleiðis er tíverri ikki hjá øllum okkara borgarum í hesi lítlu, friðsælu kommunu, og í okkara lítla landi. Tí tað eru børn okkara millum, sum stúra fyri jólunum; vilja bara, at tey fáa ein enda ongantíð ov skjótt, og sum gleða seg til, at tann vanligi gerandisdagurin byrjar aftur, so tey aftur sleppa í barnagarð og skúla. Fyri tey er jólahøgtíðin stríð, klandur og harðskapur. Tað kemur meira enn so fyri, at Kvinnuhúsið má taka ímóti mammum við børnum um jólini, ella at barnaverndartænastan verður biðin um hjálp. Hetta eiga vit ikki at lata eyguni aftur fyri. Vit vaksnu, og myndugleikarnir, skylda hesum børnunum at hugsa um tey og at gera okkara hjálp og ávirkan galdandi – so ella so. Tí børnini eiga rættin til at hava tað gott – eisini á barnahøgtíðini um jólini. Eina stóra tøkk skulu sjálvbodnir felagsskapir og einstaklingar hava fyri teirra bøtandi hond. Eisini eiga vit at fegnast um ta stóru orku og stuðul, sum felagsskapurin “Í menniskjum góður tokki” stendur fyri, og sum veitir stuðul til mat og gávur til teirra, har tann materiella vælferðin, sum flestu okkara taka sum sjálvsagda, ikki røkkur til um jólahátíðina.

Tað grøna træið og ljósini eyðkenna jólini. Jólatræið, soleiðis sum vit kenna tað, hevur sínar aldargomlu røtur í Miðevropa, og vann sær eftir hondini veg norður á okkara leiðir. Fyrsta jólatræið var í Danmark fyri umleið 200 árum síðani, og fyrsta træið í Føroyum fyri umleið 100 árum síðani. Men tað, at prýða við grønum og við ljósum um vetrarsólstøður, er aldargamal siður, ið hevur røtur heilt aftur í fornnorrøna mentan. Okkara forfedrar her á landi vóru einki undantak í so máta, tí hóast at tað mangan vóru trong og smálig kor, vóru kertuljósini og lýsikolurnar tendraðar meira enn vanligt um jóltíðir. Tá á døgum vóru eingi jólatrø í føroysku heimunum, men seinni er sagt frá um onkur sjálvgjørd jólatrø úr greinum og lyngi. Nólsoyarkonan, Jóhanna Maria Skylv Hansen (1877-1974), sigur í søguni “Jólatræið í Ternuvík”, í bók síni “Gamlar gøtur” frá 1968, at skúlameistarin har bjóðaði allari bygdini til jólatræ. “Dreingirnar høvdu verið í haganum eftir mosa og lyngi. Beinaraðið til træið, um ein so kann siga, stóð á gólvinum í skúlastovuni í einum stætti, sum var so víður í ummáls, at tað átti ikki at farið um koll, um onkur kom undir tað. Skúlameistarin gekk so ansaligur og skoðaði træið, um tað nú var evnað til, sum tað átti at vera. Har varð vavt og har varð bundið, til ongastaðni sást inn á tann hvíta viðin; hetta mosajólatræðið sá út, sum stóð tað og vaks upp úr skúlagólvinum. Kramarhús, kurvar og hjørtur hevði hann latið rosinur og brúnsukur upp í, og træið varð so taglað til við einum og øðrum vøkrum afturat, so tá ið ljósini vóru tendrað, glitraði træið frá ovast til niðast”.

Her dansaðu tey ikki, men stóðu still, meðan tey sungu danskar jólasálmar. Tá ið jólasálmarnir vóru sungnir, fóru tey at dansa, og var tað ikki jólatrædansur, men vanligur føroyskur dansur, har tey kvóðu kempuvísur til. “Fisken tager sin føde i vand” og “Stærke Tidrik”. Tað var kortini skjótt, at tey góvust, og tá ið børnini høvdu fingið góðgætið av trænum, fóru øll væl nøgd hvør til sín.

Góðu børn. Tíðliga í morginárins myrkrinum fer hetta lýsandi jólatræið at heilsa tykkum øllum góðan morgun. Eg veit, at tit hava tað sera hugnaligt í dagstovninum og í skúlanum hesar dagarnar undan jólum. Tit prýða stovurnar og fyrireika tykkum til jólahald, har tit fara at framføra leikir, tónleik, sang, Lusiagongd o.a. fyri foreldrum, systkjum o.ø. av tykkara avvarðandi.

Góðu tit øll. Njótið hesa adventstíð, ið eftir er til jóla. Minnist til at lata jólaboðskapin sleppa fram at í sál og sinn, soleiðis at friður og gleði, og í menniskjum góðir tokki, fær sítt uppiborna fremsta pláss í huganum. Um einar 4 vikur sæst longu munur á dagsljósglæmuni aftur, so skjótt ganga vit ljósari tíðum ímóti.

Takk fyri, og gleðilig jól.

Marin Katrina Frýdal

mk2_560x460

Samhaldsfesti og javnrættindi – eisini innan ítrótt og mentan

Tað er at gleðast um, at borgarstjórin og forkvinnan í mentanarnevndini hjá Tórshavnar býráði á 75 ára føðingardegnum hjá Havnar Svimjifelag hava kunngjørt, at býráðið fer undir at útbyggja Svimjihøllina í Gundadali við einum 50 m hyli, og at hann enntá verður liðugur um 2 ár. Tí hetta er ikki beinleiðis tað, sum annars hevur ligið fremst í raðfesting teirra, nú býráðið hevur sitið og lagt fíggjarætlanina og íløguætlanina næstu árini.

Omanfyrinevndu umboð hava í fyriliggjandi fíggjarætlan raðfest nýggjan fótbóltsvøll í Hoyvík framum svimjihylin, hóast ítróttargreinin fótbóltur hevur fingið 10 tals milliónir játtaðar serliga í samband við Tórsvøll, men eisini til fótbóltsvøllin á Argjum o.a. At fara undir enn ein nýggjan fótbóltsvøll, meðan aðrar ítróttargreinar bløða, er ikki rætt. Hesa skeiklan havi eg fleiri ferðir víst á, og so seint sum á síðsta býráðsfundi, tann 31. oktober 2013, bað eg um at fáa hesa viðmerking í gerðabókina: “MKF mælir til, at á íløguætlanini fyri 2014, §5 mentan og frítíð, verða 6 mió. til fótbóltsvøll í Hoyvík, fluttar til Svimjihøllina í Gundadali og til Býarbókasavnið, hetta grundað á, at ítróttargreinin fótbóltur, harundir Tórsvøllur, longu verða játtaðar 10-tals milliónir. Samhaldsfesti og javnrættindi eiga at verða innan ítróttar- og mentanarøki”. Hesa viðmerking í gerðabókina varð mær noktað av sjálvum borgarstjóranum.

Í býráðnum er semja um nógvar stórar verkætlanir. Fleiri av hesum ætlanum eru komnar langt í fyrireiking, og aðrar eru longu í gongd. Eitt nú Musikkskúlin, brúgvin um Sandá, golfvøllurin, dagstovnurin í Kollafirði, nýggjur skúli, hondbóltshøll, gera Hoyvíkshøllina lidna, miðbýarætlanin, eins og hildið verður áfram við spillivatnsætlanini til at gera áir og vágir reinar, ger av fleiri súkklubreytum/gøtum, at endurbøta varðagøturnar í kommununi, spælipláss til børn, frílendir v.m.

Við boðunum frá borgarstjóranum á 75 ára føðingardegnum hjá svimjifelagnum er tað tí mín vón, at ein umraðfesting á ítróttarøkinum er í umbúna, soleiðis at Svimjihøllin í Gundadali verður raðfest heilt frammarlaga. Hetta frøist eg sanniliga um, og livst so spyrst. Hjartaliga til lukku á 75 ára føðingardegnum Havnar Svimjifelag, og vón mín er, at føðingardagsgávan ikki eru tóm orð, men sannur veruleiki.

Marin Katrina Frýdal, býráðslimur fyri Tjóðveldi

mk2_560x460

Aðalfundurin hjá SEV

Fríggjadagin 15. februar 2013

Ein heilsan til starvsfólk, leiðslu, nevnd, eigarar og landspolitikarar

Góðu eigarar og nevndarlimir, bæði fráfarandi, afturvaldir og nývaldir. Góða leiðsla og starvslið SEV´s.

Sum nevndarlimir í SEV, umboðandi Tórshavnar kommunu, farnu 4 árini, fari eg at takka fyri meg á hesum sinni. Fari ikki at troytta tykkum við útinntum avrikum, tí tað er alt til skjals í ársfrágreiðingunum, men loyvi mær at bera nývaldu nevndini, eigarum og landspolitikarum eina heilsan, nú eg seti førningin frá mær við vegin.

Nú á døgum er SEV vorðin lívæðrin í føroyska samfelagnum og eingin einstakur aktørur man vera týdningarmiklari enn SEV í okkara samfelag.

Sambært lóg hevur SEV veitingarskyldu:

  • tað er at veita álítandi streym alt samdøgrið fyri ein samhaldsfastan prís, og haraftrat hevur SEV eisini m.a. eina aðra skyldu:
  • tað er at arbeiða fyri, at sum mest av el-framleiðsluni er úr varandi orkukeldum.

SEV er ein non-profit fyritøka, t.v.s., at hon hevur ikki loyvi at hava vinning ella at leggja pening til síðis.

SEV hevur ongan annan at lýta á enn egnan mátt og megi – SEV má tí til eina og hvørja tíð vera ført fyri at lofta sær sjálvum og okkum øllum, tí Føroyar eru ikki knýttar at nøkrum altjóða el-neti. Onnur lond kunnu í eini neyðstøðu dúa uppá eitt nú grannarnar, t.d. kann Danmark í slíkari støðu fáa streym úr Týsklandi ella Svøríki.

eykaadalfundur_2_15-2-2013-36

Vit í fráfarandi nevndini eru fyrsta nevndin í SEV, eftir at tað fyri 4 árum síðani varð farið frá tí gamla stirvna leistinum við umboðsráði og einum stýri. Núverandi leistur er ein partafelagslíknandi skipan við eini 7-manna nevnd og einum aðalfundi við eigarunum sum hægsta myndugleika. Og nú er tað ikki longur kommunurnar sjálvar, sum hefta fyri skuldini hjá SEV, og m.a. tí er vorðið nógv torførari at fáa bíligar fígging.

Vit 7 vóru øll nývald. Tað hevur verið ført fram, at hetta er ikki rætti mátin, at tilvildarligir bý- og bygdaráðslimir ella leikfólk skulu sita í eini so týdningarmiklari nevnd. Ført verður fram at rættast var, at nevndin var samansett av væl skikkaðum nevndarlimum til at geva leiðsluni mótspæl. Hesum eri eg ikki heilt samd í, og vit hava í ríkiligt mát givið leiðsluni avbjóðingar, fyri ikki at siga grá har í høvdið. Nevniliga tí, at vit vóru leikfólk, úr øllum pørtunum av landinum, ið gevur fjølbroytni og eina mynd av samfelagshópinum,– hetta er týdningarmikið eftir mínum tykki. Tó er eitt men, og tað er, at kvinnurnar eru undirumboðaðar bæði í nevnd og millum eigarnar.

Fyrstu tíðina í nevndini varð ikki tosað um annað enn Víkavatn – sagt varð, at vatnorkuútbygging, ja, hana kenna vit, nakað dýr sum íløga, men bílig í rakstri. Nevndin var álvarsom, varin, hugsunarsom, trilvandi og lat leiðsluna bíða eftir sær – nevndin sat jú yvir av serkunnleikanum. Sum hálv Sundalagskona havi eg so mangan verið har norðuri og ikki minst verið hugtikin av Fossá. Men Víkavatn, har hevði eg ongantíð verið – legði so avstað ein sunnumorgun, einsamøll, regn og mjørki var. Finn Jakobsen, tekniski stjórin, hevði greitt mær frá, hvussu eg kom niðan ígjøgnum eina kluft norðan fyri Fossá. Eg kom niðaná, men vegna mjørka mátti eg halda meg til ánna; gekk og gekk; var við at geva skarvin yvir, tí einki sást til nakað vatn. Men so kom eg loksins til Víkavatn. Taka vit Víkavatn, taka vit ikki bara Fossá, men eisini allar áirnar hinumegin fjallarøðina t.v.s. í Saksun – dugi ikki at ímynda mær Saksun uttan áirnar! Mín niðurstøða var greið, latið okkum útbyggja vatnorkuna meira, har vit longu hava gjørt inntriv í náttúruna, við m.a. at brúka vatni umaftur. Nevndin trýsti á stand by knøttin.

Samanumtikið kann eg siga, at vit í nevndini vóru ikki samd um alt, langt frá tí. Men tó samd um at verja borg, at verja SEV, hesa so týdningarmiklu lívæðr í samfelagnum, at seta ferð á at útbyggja varandi orkukeldur, at verja tí samhaldsføstu skipanina –

Landspolitikkarar eiga, heldur enn at brúka tíð og orku uppá hvussu tey skulu yvirtaka SEV, at nýtt sína orku uppá at stuðla SEV við útbyggingini av varandi orku. T.d. við at veðhildið fyri lántøku, soleiðis at SEV hevur møguleika til lagaliga fígging; at avtikið MVG og oljugjaldið á streymprísinum, tí tað verður heilt vist neyðugt við enn fleiri príshækkingum. Alt hetta tilsamans hevði lætt nógv um at fíggja útbyggingina av varandi orkukeldum. Eitt samt Løgting samtykti ein veðurlagspolitikk, men hvat skulu vit brúka ein einsamallan politikk til, tá ið landið einki ítøkiligt útinnir á økinum og ongan pening setur av til endamálið.

Ikki fleiri turrlagdar áir soleiðis hissini kring landið. Men vit vilja hava varandi orku, og tá eru vindmyllur, og ivaleyst eisini sjóvarfalsturbinur við, eitt gott alternativ. Mín áheitan skal vera á landspolitikkararnar: síggið álvarsemið í hesum, og tað er í tøkum tíma, at tit gera eina yvirskipaða ætlan um, hvørji økir kunnu leggjast av til vindmyllulundir, har atlit m.a. verður tikið til ábarheit, útsýnið og náttúruna. Farið tí til verka beinanvegin, gerið eina lóg, sum verjir náttúruna og landið; og har hava vit tørv á, at tit m.a. eisini hugsa fagurfrøðiliga. Verða vindmyllur spjaddar fyrilitarleyst kring allar oyggjarnar, kunnu vit koma í ta støðu, at vit missa meira av náttúru, enn vit vinna í varandi orku – Burðardyggd og margfeldni eigur at vera ein sjálvfylgja í øllum okkara gerðum, verkum og lutum – at vera okkara skjaldramerki. Slík lóggáva hevði eisini skapt tryggar og álítandi karmar fyri eitt nú orkuvinnuna, ið SEV er aktørur í.

eykaadalfundur_15-2-2013

Farið væl við leiðsluni og starvsfólkunum í SEV – tey eru sera dugnalig, og teirra samleiki er eitt við SEV. Tey halda samfelagshjólini gangandi, og tey hava virðismiklar royndir at menna SEV enn meira fram á leið. Og í SEV er trygdin altíð í hásæti móti starvsfólki og borgarum.

Bý- og bygdaráð hava nú valt síni umboð í SEV nevndina. Tórshavnar býráð hevur valt meg at umboða seg tvey tey síðstu árini av skeiðnum, t.v.s árini 2015 og 2016. Um lív og heilsa verður, gleði eg meg til enn einaferð at átaka mær hesa stóru avbjóðing.

Fari at ynskja nevnd, eigarum, leiðslu og starvsfólkum góðan byr.

Takk fyri

Marin Katrina Frýdal, Tjóðveldi

 

býráðslimur fyri Tórshavnar býráð

 

  1. februar 2013
mk2_560x460

Listaframsýning í Smiðjuni í Lítluvík

Røða hildin í sambandi við at Mary Strøm læt upp listaframsýning í Smiðjuni í Lítluvík, juli 2012

IMG_3460

Listakvinnan Mary Strøm og Marin Katrina Frýdal

Fyri júst 3 mánaðum síðani stóð eg her á sama stað og segði nøkur orð, í sambandi við at onnur føroysk kvinna búsitandi í Danmark læt listaframsýning upp. Um hetta er við at gerast ein vani hjá mær veit eg ikki, men haldi eg, at hetta er ein stór æra at lata eina framsýning upp.

Read more

mk2_560x460

Lív Ejdesgaard listaframsýning

Nú býður Lív okkum aftur til listaframsýning

liv_ejdesgaard_list-300x225

liv_ejdesgaard_marin_katrina-300x199

Lív Ejdesgaard hevði listaframsýning í Smiðjuni í Lítluvík í apríl mánaði 2012.

Góða Lív

Takk fyri, at tú hevur boðið mær at seta hesa framsýningina, og at tú bjóðar okkum øllum á vitjan inn í tín listarliga heim.

Altíð hevur tú verið litføgur Lív, bæði so og so – í sinn og skinn. Kát av lyndi, hjartalig, erlig, bersøgin, smílandi og tó hugsunarsom. Tú hevur spent víða og hevur altíð verið fjølbroytt.

Barnaskógvarnar sleit Lív í Oyndarfirði – har tann stórbæra og vakra náttúran er fyrsti listaligi íblástur hennara. Lív hevur sínar listaligu barlast úr hárlistini og hevur harumframt gingið á ymsum listaskúlum í Danmark og er á støðugari ferð. Lív hevur lært og arbeiðir inna hárlistina, og tað var har at hon fekk lagt grundarvøllin at skapa, tilevna formin, litsamansetingina og litspælið. Men sum Lív sigur; í hárlistini er hon bundin at forminum, meðan hon í málningalistini fær fríar teymar, tann innara Lív flákrar, sleppur flognum og lættir sær uppfrá.

Lív hevur búð stóran part av sínum vaksnamanna lívi í Esbjerg, har hon hevur havt fleiri framsýningar; bæði einsamøll og saman við øðrum, eins og aðrastaðni í Danmark og fleiri ferðir ymsastaðni í Føroyum.

Minnist aftur á, tá ið vit sum blaðungar komu at kennast; bygdargentur nýkomnar til Havnar. Minnist hvussu forloysandi tað var at hoyra teg siga frá tínum arbeiðs skyldum í Oyndarfirði; tú hevði ábyrgd og mátti fara norður, tá ið vikuskiftið kom, har arbeiðið bíðaði eftir tær – eg sum duldi mínar bygdasligu arbeiðsuppgávur heima sum mansmorð, slíkt sum var ókent í Havn. – Tað tordi tú, djørv sum altíð, at tosa frítt og opið um – ja, mitt í Havnini – eisini at tú fór undir kúnna. Hetta hugtók meg – Lív, smarta hárfríðkanarkvinnan og neytaroykur – tað var ringt at fáa samansjóðað í mínum høvdi. Tú vísti dirvi, og hetta vakti virðing fyri tær. Dirvið síggja vit aftur í myndlistini hjá Lív – síggi eisini at tú hevur flutt teg síðani síðstu framsýning, sum eg sá hjá tær í Riberhúsi í Fuglafiðri í 2007 – har ið blái liturin hevði yvirveldi. Hesu ferð, afturímóti, troðka nógvir aðrir litir seg framat.

At koma inni her í Smiðjuna í Lítluvík í dag, er ein spegilsmynd av Lív – glaðir litir, náttúran og modernitetur hond í hond.

Við hesum orðum fari eg at ynskja Lív til lukku við listaframsýningini og góða eydnu við sýningini – hjartaliga til lukku og takk fyri

Marin Katrina Frýdal

 

skansin_vitin_DSC_0007_560x460

Setanarrøða á Ovastevnuni 2010

Á Ovastevnu 2010 helt Marin Katrina Frýdal hesa røðu

mkf1_IMG_7349

Marin Katrina Frýdal setir Ovastevnuna 2010

Góðu nólsoyingar og góðu ovastevnugestir.

Takk Havnar Hornorkestur fyri góð løg.

Tað er mær ein sonn gleði at seta Ovastevnuna 2010 – Ovastevna á 17. sinni.

Hví vit halda Ovastevnu, er tað eingin, sum ivast í; tí nólsoyingurin og kappin Ovi Joensen hevur skrivað seg inn í hjørtur okkara við tí stóra bragdi, hann gjørdi í 1986, tá ið hann róði úr Nólsoy til Keypmannahavnar, einsamallur í báti sínum Dianu Wictoriu. Vit hoyrdu Livar Nysted, ið júst hevur róð um Atlantshavið saman við 3 øðrum, siga í útvarpinum: “Eg havi so mangan hugsað um Ova, heilt einsamallur, kaldur og vátur hálvanannan mánað á sjónum.” – Tað er hetta, sum ger Ova og ferð hansara til nakað heilt serligt – at hann var heilt einsamallur. Ja, einsamallur á ferðini; men rundan um hann stóðu hansara kæru og onnur, ið stuðlaðu og trúðu honum. Tey, og serliga mamman – Olevina, mundu eiga ein stóran leiklut í hesum roysni. Eg minnist enn røddina á Ova: “Heilsa mær mammu”, hesi orð vóru altíð endin á samrøðunum, tá ið fjølmiðlar o.o. tosaðu við hann á ferðum hansara.

Nólsoyar Páll

Sum barn á Velbastað minnist eg serliga 4 nøvn úr Nólsoy, sum ofta vórðu havd á lofti í heimi okkara; tey vóru: Niels á Botni, kendi fuglaútstapparin, ið var navnframur langt út í heim fyri sín náttúrufrøðiførleika. Richard í Kongsstovu, í dag elsti maður í Nólsoy, ið varð fermdur saman við pápa mínum í 1927, tá ið tann tiltikna kavaódnin brast á undir sjálvari fermingini í Havnar kirkju, og allar Føroyar at kalla kavaðu undir í leypi av eini gudstænastu. Hóast teir báðir ikki slitu gáttirnar hvør hjá øðrum, so var trúskapurin stórur, ið helt alt lívið. Og so vóru tað sjálvandi Nólsoyar Páll og mamman, Súsanna Djónadóttir, sum var ættað av Velbastað, og tí gjørdi tað, at vit hildu okkum eiga nokkso fitt petti av Nólsoyar Pálli. Sambært bókini “Lívssøga og irkingar”, ið Jákup doktari skrivaði um Nólsoyar Páll í 1908, so var Súsanna ein ógvuliga vitug, fróðlig og íðin kona. Hon gjørdist tíðliga einkja við 7 børnum, og mundi tí hava størstu ábyrgdina av barnauppalingini, og sigur sama kelda, at hon vandi dreingirnar upp til at vera sjálvbjargnar. Súsanna sigst eisini at hava lært nólsoyingar at kasta nót, hon var sjálv við, tá ið nót varð kastað, og tað sigst, at hon var formaður, tá ið tey kastaðu nót í Nólsoy. Jú, óivað hevur hennara íkast verið ein góð barlast hjá tjóðarhetju okkara, Nólsoyar Pálli.

Í mínum uppvøkstri hoyrdi eg somuleiðis um fleiri dansiferðir hvør hjá øðrum; nólsoyingar og velbastaðfólk. Hesar dansiferðir bóru altíð boð um góðan dans og góðan vertskap, og sjálv fekk eg akkurát um endan av onkrari slíkari veitslu í Ungmannafelagnum Sólarmagn á Velbastað. Nólsoyingar høvdu sítt sermerkta dansilag, og hvør kundi umganga at bíta merki í kvæðaupptøkurnar hiðani úr bygdini, ið Útvarpið plagdi at senda í dansitíðini.

ST hevur lýst 2010 at verða lívfrøðiligt margfeldisár, tí lívfrøðiligt margfeldni er undir hørðum trýsti í øllum heiminum, og í alheiminum eru minst 16.000 djóra- og plantusløg hótt, og talið er vaksandi. Høvuðsorsøkin til hesa hóttan er av menniskjaávum. Lívfrøðiligt margfeldni er ein treyt fyri, at náttúran kann liva áhaldandi, og náttúran er sum kunnugt ein fyritreytin fyri, at vit kunnu liva og trívast. Slíkt, sum vit taka sum eina sjálvfylgju, er hótt; so sum rætturin til mat, reint vatn, fuglasang, plantuvøkstur v.m.

Men, tað er annað enn lívfrøðin, ið er hótt av menniskjaávum – tað eru eisini mentanir, tungumál, fólkasløg, smátjóðir og onnur sereyðkennir. Í síðstu viku helt Thomas Hylland Eriksen, professari í antropologi á Universitetinum í Oslo, áhugaverdan fyrilestur í Havn um lívfrøðiligt og mentanarligt fjølbroytni. Í fyrilestrinum umrøddi hann gongdina av máloyðingini í heiminum; at hvørt eitt einasta ár doyggja fleiri tungumál, og at heimurin við hesum gerst alsamt fátækari. Eisini umrøddi hann alheimgerðina, og hvussu vit stremba eftir, at alt skal gerast so einstáttað og einsháttað, sum gjørligt. Og samstundis, sum vit alsamt gerast meira og meira eins, so stremba vit eftir at skilja okkum út. Tað liggur til menniskja at hava sereyðkenni, at standa fyri nøkrum, ja, at hava ein samleika. Samleiki stuðlar okkum í at standa saman, og fjølbroytni fremur skapanarhuga.

Man ikki henda sjálvgóðsku ella egoismunar alda, ið hevur verið yvir okkum síðstu árini, verða ein avleiðing av alheimgerðini? Samhaldsfesti og samanhald hevur fingið skot fyri bógvin. Kenda ørindið úr Fuglakvæðnum hjá Nólsoyar Pálli livir enn sítt virkna lív:

Kjógvi við sítt klipta vel
hugsar við sjálvum sær:
“Vertin á, hvat annar fær!
eg skal nøra at mær.”

Tíðin, ið vit liva í, líkist meira og meira hugburðinum hjá kjógvanum. Alt snýr seg um meg og mítt. Hví munnu børnini nú á døgum verða farin frá at siga “mamma” og “pápi” – til at siga – “Mín mamma” og “Mín pápi”?

Samstundis eru vit í tí sokallaðu altjóðagerðini. Alt verður eins, nútíðin vil ikki vita av frábrygdum. Er tað rætt? Er tað rætt at mál doyggja? Fyrst doyggja bygdamálini, og so doyggja smámálini; og at enda verður kanska bert eitt mál í heiminum? Málið er jú ein hornasteinur undir samfelagnum, og taka vit ein hornastein úr grundini, vita vit, hvat ið hendir.

Tað er rós vert, at nólsoyingar hava varðveitt sítt bygdarmál, hóast tit liggja so nær Havnini. Vórðu ikki bæði tit og vit øll nógv fátækari, um nólsoyingar ikki livandi nýttu sítt eyðkenda og sermerkta nólsoyarmál?

Sagt er, at ein kann fylgja við tíðini, uttan at fylgja streyminum.

Góðu nólsoyingar, tit standa frammanfyri eini stórari avbjóðing í at megna at verja tykkara samleika, tykkara mál, tykkara náttúru, tykkara djóralív – og ikki minst Drunnhvítan í oynni. Tí fyrst løgdu tit saman við stórkommununi. Sjálv haldi eg, at hetta samstarv hevur gingið væl, og mín vón er, at tit framhaldandi krevja tykkara rætt og sláa nevan í borðið, tá tit ikki verða hoyrd nóg væl á Vaglinum í Havn. Og nú, tit hava fingið bilferju at sigla út í oynna, fær samleikin eina enn størri avbjóðing. Og mín innasta vón er, at tit framhaldandi fara at vera teir nólsoyingar, tit altíð hava verið og ikki fara at bleikjast burtur í øllum meldrinum. Nólsoyarbygd má ikki enda sum ein einkisigandi sovibýlingur í Havn. Men hetta kemur ikki av sær sjálvum, hetta krevur samanhald; og tað haldi eg er eitt av tí týdningarmiklasta tit eiga, og sum tit prógva bæði við ávikavist Ovastevnu, kabarettini, Romulus og mongum øðrum góðum sereyðkennum.

Nólsoyggin hevur ikki verið fyri so stórum bakkasti, sum aðrar oyggjar hava, tá ið umræður fólkafráflyting – her hava fólk eisini flutt til oynna, og tað er áhugavert og vert at leggja sær í geyma.

Ovastevna er ikki sum aðrar bygdastevnur, festivalar ella Ólavsøka, nei Ovastevna er nakað heilt fyri seg. Hví, jú tað er tí, at tað eru nólsoyingar sum eru vertir og fyriskiparir – Ovastevna er orginal, hon er ektað – hon skapar eisini mentanarligt margfeldni.

Tað er júst eitt ár síðani, at eg sum forkvinna í teknisku nevnd var við til at avhenda lidna kloakk- og asfaltarbeiðið her í bygdini og at seta pumpuskipanina í gongd her úti. Tí gleðist eg serliga nógv um, at bátarnir frá Regattasiglingini og svimjararnir um Nólsoyarfjørð nú kunnu koma inn á eina reina vík eftir loknan tein.

Ovi gjørdi eitt bragd, rundan um hann stóðu fólkið, ið stuðlaðu honum. Nólsoyar Páll smíðaði Royndina Fríðu, men ikki einsamallur, sigldi millum lond, men ikki einsamallur. Mamman, Súsanna Djónadóttir kastaði nót, men hon hevði einki gjørt einsamøll. Vit hava brúk fyri slóðarum, men ikki bara teimum; vit hava brúk fyri øllum – okkum øllum.

Fari við hesum orðum at lýsa Ovastevnu 2010 at vera setta, við ynski um eina góða stevnu og einum framhaldandi sterkum Nólsoyar samleika.

Takk fyri

mkf2_IMG_2012

Erling J. Ejdesgaard fær vinnarasteyp fyri at svimja um Nólsoyarfjørð á Ovastevnu 2010

mk2_560x460

Setanarrøða á Ovastevnuni 2010

Á Ovastevnu 2010 helt Marin Katrina Frýdal hesa røðu

mkf1_IMG_7349-194x300

Marin Katrina Frýdal setir Ovastevnuna 2010

Góðu nólsoyingar og góðu ovastevnugestir.

Takk Havnar Hornorkestur fyri góð løg.

Tað er mær ein sonn gleði at seta Ovastevnuna 2010 – Ovastevna á 17. sinni.

Hví vit halda Ovastevnu, er tað eingin, sum ivast í; tí nólsoyingurin og kappin Ovi Joensen hevur skrivað seg inn í hjørtur okkara við tí stóra bragdi, hann gjørdi í 1986, tá ið hann róði úr Nólsoy til Keypmannahavnar, einsamallur í báti sínum Dianu Wictoriu. Read more