14269560_10154454870892270_1271976074_n

Filmur í politikki

Røða hildin 8. september 2016

Tjóðveldi hevur altíð raðfest mentan og list. Í stevnuskrá floksins fyllir hesin partur rættuliga nógv, og her er eitt brot:

“Mentan og list er at skapa, endurnýggja og viðgera felags virði í samskifti millum menniskju. Mentan og list skapa samleika og amboð at fata okkum sjálv, okkara lív, okkara søgu og samfelag og heimin kring okkum. Mentan og list bróta mørk og flyta okkum framá. Mentan og list eru grundarlagið fyri vinnu, búskapi, sosialari menning og frælsi.

Íløgur í mentan og list eru íløgur í fjølbroytni, víðskygni, framtak í fólkinum og gera Føroyar sjónligar og virknar millum aðrar tjóðir í heiminum. Mentan og list eru fremsta umboðan okkara úti í heimi og skapa inntøkur til landið – bæði í sjálvum sær og við at fremja føroyskan útflutning, ferðavinnu og skapa vinnu sum heild.

Tjóðveldi vil:

  • At øll eiga rætt og atgongd til mentan og list.
  • At sum lítil tjóð skulu vit nýta størri part av landsins fíggjarlóg til mentan og list, sammett við størri lond.
  • At bond og stýring ikki verða løgd á mentanararbeiðið, men at tað nælir og veksur á frælsum grundarlagi

Skapandi list og mentan

Tjóðveldi vil virka fyri at styrkja og áhaldandi menna ein dyggan listapolitikk. Íløgur í list og mentan eru íløgur í lívsgóðsku í einum sterkari samfelag. List eigur tí at vera atkomilig hjá øllum. Listaøkið fevnir breitt frá tónleiki, sjónleiki, bókmentum, myndlist til byggilist, handverkslist, sniðgeving umframt filmslist, sum telist millum listagreinirnar, ið hava góðar møguleikar eisini at røkka út í heim.

  • Filmsgrunnur, ið veitir stuðul og fígging til føroyskar filmsspírar og –framleiðarar, verður so líðandi mentur til ein veruligan filmsstovn, sum skal gera tað møguligt at marknaðarføra føroyskan spælifilm úti í heimi.”

Sitandi samgonga, millum Tjóðveldi, Javnaðarflokkin og Framsókn hava í samgonguskjalinum raðfest mentan og list høgt, har filmur hevur eina serliga raðfesting undir kreativari vinnu. Játtanin til Filmsgrunnin er økt upp í eina millión. Filmshúsið er í ger. Afturberingarskipanin er somuleiðis raðfest, sum eggjar fólki aðrastaðni frá at koma higar at gera filmar.

Landsstýrismaðurin í uttanríkis- og vinnumálum fekk í okt. 2015 handað álitið: “Filmshúsið – Føroyskur filmur á einum vegamóti.”, sum Klippfisk hevur gjørt.

Í innganginum í álitnum verður m.a. sagt, at við verandi umstøðum er sprottin ein framleiðsluhugur, ið ger, at vit hava fingið eitt føroyskt filmsumhvørvi, sum er á tremur við royndum, dugnaligum og skapandi fólki, ið dagliga gera stuttfilmar, dokumentarfilmar, sjónbandaløg, lýsingar og sjónarvarpsframleiðslur. Fleiri eru, sum nema og hava nomið sær útbúgving og royndir uttanlands. Og føroysk filmsfólk eru nú før fyri og til reiðar at skapa filmssøgu – føroyska filmssøgu. Tilfeingið er har, men kortini eru karmarnir ikki mentir nóg nógv til, at filmur kann fóta sær sum ein verulig vinna.

Filmhúsið skal skapa eitt framhald, ið higartil ikki hevur verið í føroyskum filmi – eitt framhald, so samanhangur fæst millum talent- og førleikamenning, eina fjøltáttaða framleiðlsu, og útbreiðslu av føroyskum framleiðslum, so tær røkka breiðari hyggjaraskarum og keyparum. Filmshúsið skal savna royndir og førleikar og tryggjar eitt undirstøðukervi undir føroyskum filmi. Aðalmálið hjá Filmshúsinum verður at menna føroyska filmsumhvørvið og at lyfta føroyskan film frá tí, hann er í dag, til veruliga vinnu og yrkislist. Filmshúsið skal røkja hesa uppgávu, eins og gjørt verður í grannalondunum.

Klippfisk og stuðul frá kommunui

Tórshavnar kommuna hevur styðjað undir arbeiðið at menna framleiðsluna av filmi. Stuðul verður latin eftir umsóknum, og tað er ikki langt síðani, at 100 t.kr. vórðu latnar til eina filmsæltan og 300 t.kr til eina aðra.

Tað krevur nógv at framleiða film. Tað vita vit. Men tað er eingin ivi um, at eldsálir og dugnaskapur gera stóran mun. Tjóðveldi í kommununi ynskir at virka fyri at flyta føroyska filmsframleiðslu fram á leið. Tórshavnar kommuna hevur latið Klippfisk – 250 t.kr. árliga, í eini tíggju ár og harumframt latið høli; húsini til M. A. Winthersgøtu. Tí var tað sera hugstoytt at frætta í miðlunum í summar, at kommuna hevði hirt Klippfisk á dyr. Tórshavnar kommuna eigur í stundini at útvega teimum onnur og betri hølir, tí sjálvandi eigur høvuðsstaðurin at hjúkla um filmsvirksemið. Tí er tað sera harmiligt, at vælumtókta kvøldskúlaskeiðið í filmsframleiðslu, ið var ein avtala millum Klippfisk og Kvøldskúlan, nú eisini er steðgað. Tá ið Tjóðveldi aftur tekur um stýrisvølin á Vaglinum, fer tað at virka fyri, at hesar misgerðir koma aftur á rætt kjøl og allarhelst undir enn betri umstøðum.

Tað vóru stórtíðindi, tá ið tað í 2014 hoyrdist í tíðindunum, at Sakaris Stórá varð heiðraður við virðisløn í Berlin fyri stuttfilmin Vetrarmorgun.

Filmur hevur tann eginleikan at bæði vera ein grundleggjandi mentanarberi, ein listagrein og samstundis eisini vera ein stórvinna við túsundtals arbeiðsplássum.

Takk Filmsfelagið, Havnar Bio, Hygga síggj, Klippfisk og øll tit mongu sum stríðast fyri filminum. Við tykkara brennandi vilja hava tit longu prógvað, at hetta ber til. Og uttan tykkum høvdu vit ikki verið her, vit eru í dag. Í felag røkka vit langt, og sum Filmsfelagið sigur – altíð í felag – tí tá er filmur bestur – í felag.

Jú, sanniliga – tað grør um gangandi fót.

Bestu eydnu til tykkum og okkum øll.

mk2_560x460

Musikkskúlin – ikki er tað kostnaðurin

Hví fer Musikkskúlin ikki í gongd? Henda spurning eru tað nógv fleiri enn bert Musikkskúlanevndin, sum ganga og spyrja; eisini býráðslimir spyrja sína millum. Og tey, sum sita við vitanini, borgarstjórin o.fl., vilja einki upplýsa. Men tað hoyrist okkurt tutl millum manna um, at dúgliga verður mált og teknað á privatum teknistovum í býnum, tó at tað mær vitandi, ikki finst nøkur politisk samtykt um hetta.

Í kjalarvørrinum av brævinum frá Musikkskúlanevndini í vikuni hava býráðslimir havt ymiskar viðmerkingar til málið, og serliga beit eg merkið í viðmerkingina frá einum fíggjarnevndarlimi, seinni hevur so borgarstjórin víst á sama, sum sigur: “At tað er eitt krav, at politikarar kenna tann endaliga kostnaðin á musikkskúlanum, áðrenn farið verður undir sjálva byggingina v.m.” Eg kundi ikki verið meira samd, enn tað sama; hetta ljóðar sera skilagott og átti at verið ein sjálvfylgja fyri øll prosjekt. Men tíverri er hetta ikki arbeiðslagið hjá sitandi fíggjarnevnd, t.d. er enn eingin langtíðaríløguætlan løgd, hóast býráðið nú situr á øðrum ári. Var hetta galdandi, at endaligi kostnaðurin skal vera kendur, áðrenn farið verður undir byggingina, hví fer so fótbóltsvøllurin í Hoyvík í gongd, tá ið eingin hevur ánilsi av, hvat hann fer at kosta? Fleiri metrar høgir stuðlamúrar skulu setast upp framman fyri stovuvindeyguni hjá teimum í Jørundargøtu, og eisini skulu gerast ljósmastrar, skiftirúm, wc-ir, parkeringspláss, áskoðarapláss v.m.; jú hetta kemur sanniliga at kosta og tað í dýrum dómum.

Spurningurin er tí, um tað verður arbeitt í loyndum við onkrum øðrum ætlanum fyri musikkskúlan, í tí dulda og handan leiktjøldini, og sum nógv av okkum í “breiða samstarvinum” hjá borgarstjóranum einki sum helst vita um, og tíansheldur Musikkskúlanevnd, lærarar, foreldur og borgarar í síni heild. Ella er kanska meiningin heilt at sleppa ætlanini við einum nýggjum musikkskúla til frama fyri aðrar verkætlanir og onnur áhugamál?

Komið fram í ljósið við tykkara ætlanum, nú er nóg nógv drálað, býráðið kann ikki halda áfram at halda øllum teimum 100 tals borgarum, sum tengdir eru at musikkskúlanum, fyri gjøldur. Sjálvandi skal musikkskúlin byggjast beinanvegin, samfelagið hevur ikki ráð at bíða longur.

Musikkskúlin fjølgar tjóðina

Marin Katrina Frýdal

býráðslimur fyri Tjóðveldi

mk2_560x460

Javnstøðan í Tórshavnar býráð!

Patriarkalskt samfelag

Í oddagreinini í Dimmalætting 3. des. verður vantandi javnstøðan í nevndunum í Tórshavnar býráð umrøtt. Hóast veljarin valdi javnstøðu við at velja 6 kvinnur og 7 menn í býráðið, vísir oddagreinin á, at hettar ikki sæst aftur í nevndarbýtinum; serliga fíggjarnevndini.

Oddagreinin í Dimmu sigur, at Føroyar eru eitt gamaldags patriarkalskt samfelag, og hesum kann eg ikki annað enn vera samd í, eftir at hava verið partur av tí leiki, sum hevur verið á Vaglinum síðstu vikurnar. Oddagreinin umrøður, hvussu Føroyar í festligum høpi, og tá ið altjóða skriv skulu undirskrivast, t.d. í ST-høpi, siga, at vit ganga inn fyri javnstøðu. Úteftir verður hildið uppá, at kvinnur og menn eru javnsett í hesum samfelagnum, men at veruleikin tó vísir eina heilt aðra mynd.

Einans menn í fíggjarnevndini

Júst henda álvarsama trupulleika vísti eg á, og royndi at fáa aftur á beint, undir telvingini um nevndarsessirnar. Men tíverri fekk eg ikki undirtøku fyri hesum sjónarmiði. Eg setti spurningin og undraðist stórliga á, at júst Javnaðarflokkurin skuldi taka so lætt uppá hendan demokratiska trupulleikan við tí skeiklaða kynsbýtinum í nevndunum. Javnaðarflokkurin var tann fyrsti flokkurin, sum í tíðindaskrivi kunnaði um, at hann var liðugur við uppstillingina og eisini gjørdi nógv burturúr at vísa á javnstøðuna á listanum; 8 kvinnur og 8 menn. Undir telvingini gjørdi eg eisini vart við, at tað var sera hugstoytt at síggja, at ætlanin hjá borgarstjóranum og Javnaðarflokkinum var, at einans menn skuldu sita í tí tyngstu og mest avgerandi nevndini í býráðnum, nevniliga fíggjarnevndini. Vísti somuleiðis á, at hetta var alt annað enn ein mynd av samansetingini í býráðnum. Sama er galdandi fyri aðrar nevndir, har tað somuleiðis er hend ein skeikling av veruligu javnstøðuni í býráðnum. At forteknið onkuntíð vendir øvut ger ikki demokratiska skeivleikan minni.

Javnaðarflokkurin ikki fyri javnstøðu

Javnaðarflokkurin, sum einsamallur hevur meirilutan í býráðnum, hevði møguleika at gera nakað við hetta, og at vísa í verki, at talan ikki bara var um tóm orð aftanfyri javnstøðulýsingina í valstríðnum. Eg gjørdi vart við, at í mínum hugaheimi telur tað fólkaræðisliga grundarlagið nógv. Tí eigur m.a. kvinnuumboðanin í hesum sambandi at hava eins stóran týdning, sum flokspolitisk umboðan, við atliti til samanseting av fíggjarnevndini og hinum nevndunum við.

Javnaðarflokkurin, er eftir øllum at døma av tí áskoðan, at tað, at allir flokkar eru umboðaðir í fíggjarnevndini, hóast bara við monnum, byggir á størri fólkaræðisligt grundarlag, enn at fylgja avgerðini hjá veljaranum, nevniliga at javnstøða eisini er galdandi í fíggjarnevndini.

Borgarstjórin átti sjálvandi at sett sum eitt krav, at javnstøða var í øllum nevndum, soleiðis sum eisini er samlaða myndin av býráðnum, og somuleiðis sum veljarin hevur valt. Tá høvdu vit havt ein borgarstjóra, sum livdi upp til ta dyggu álitisváttan, hann fekk á valinum, og tað lýsing, sum Javnaðarflokkurin sendi út áðrenn valið.

Undirskotið av konufólki

Samanumtikið eri eg so sára samd við oddagreinaskrivaran í Dimmalætting um, at tað als ikki er nøktandi, at kvinnur ikki sleppa framat, har tær avgerandi avgerðirnar verða tiknar. Í verandi loysn stendur helvtin av luttakarunum uttanfyri, har ið tær veruligu avgerðirnar verða tiknar. Og henda avgerð signalerar, at kvinnur eru borgarar við minni virði, enn menn. Hetta er ikki nøktandi, og tað er als ikki í samsvar við tær altjóða konvensjónir, sum vit hava skrivað undir. Nei, her lekur so sanniliga millum teori og praksis. Og so kunnu vit halda áfram at grenja um fólkaflyting og undirskotið av konufólki – eg meini tað.

Javnstøða í politisku skipanini hevur alstóran týdning fyri dygdina av tí politiska arbeiðinum. Við góðari javnstøðu í politisku umboðanini, verða tær loysnir valdar, ið á bestan hátt tæna fjøldini.

At eg allíkavæl í síðstu løtu valdi at skriva undir samstarvsavtaluna komst eina og aleina av tí støðu, at alternativið tí var, at eg gjørdist einsamallur býráðslimur í minniluta komandi 4 árini og við als ongari ávirkan. Og tá høvdu atkvøðurnar til mín verið ov illa umsitnar.

Marin Katrina Frýdal, býráðslimur

mk2_560x460

Tórshavnar kommuna er lokomotivið

Vit mugu fyrireika okkum at taka ímóti framtíðini

Ein tann størsta avbjóðingin hjá einum politikara í eini høvuðsstaðarkommunu, sum okkara, er at tryggja trivnaðin og vælferðina hjá borgarunum. Somuleiðis er neyðugt, at Tórshavnar kommuna er eitt virkið lokomotiv at draga føroyska samfelagið fram á leið.

IMG_4684-600x250

Høvuðsstaðurin

Býurin og menningin

Kommunalpolitikarar mugu fylgja væl við í tí samfelagsligu menning, sum hendir í okkara grannalondum; tí tað eru hesi, ið vit kappast við um okkara egna unga fólk og um framtíðar lívskor her á klettunum.

Dentur má leggjast á at skapa og bøta um teir yvirskipaðu karmarnar í kommununi, øllum borgarunum at frama. Havnin skal vera býurin í hesi menning; við sjálvsagdari rúmd, til at menna bygdirnar í kommununi eisini.

Betri vinnumøguleikar í kommununi

Høvuðsstaðarkommunan eigur at fjálga um vinnumøguleikarnar á øllum plássum í kommununi. Fólkaríkasta kommunan í landinum hevur góðar møguleikar at leggja vælskipaðar karmar til rættis fyri verandi og nýggjum vinnugreinum. Tórshavnar býráð eigur at skipa ein formligan samstarvs- og samskiftispall við vinnulívið, t.d. kundi Havnarnevndin verði víðkað til eisini at fevnt um hesi málsøki.

Mentanarlívið skal styrkjast

Høvuðsstaðurin hevur eina sjálvsagda skyldu at ganga á odda í stríðnum at menna og styrkja umstøðurnar hjá føroyskum mentanarlívi, og at skapa góðar karmar fyri einum ríkum og fjølbroyttum mentanarvirksemi í kommununi. Tórshavnar kommuna má gera sítt til, at farið verður undir arbeiðið at gera eitt nýtt og tíðarhóskandi mentanar- og tjóðleikhús í næsta býráðsskeiði. At menniskjað ikki livir av breyði eina, eru vælkend vísdómsorð úr Halgubók, ið framvegis hava gildi.

Ein tíðarhóskandi høvuðsstaður er ein treyt fyri trivnaði

Nógvar kanningar vísa, at útjaðarabýir við dygdargóðum útbúgvingarmøguleikum standa seg nógv betur í kappingini frá altjóðagerðini.

Tíðarhóskandi yrkis- og miðnámsskúlar, og Fróðskaparsetur við viðkomandi frálæru og gransking, er vegurin framá. Tórshavnar kommuna má í samvinnu við landsmyndugleikarnar leggja doyðin á at skipa fyri hesum. Ungdómurin í lestrarørindum, ein hópur av vællærdum serfrøðingum, og samstarv millum vinnulív og Fróðskaparsetur, eru partar, ið skapa nýggjar møguleikar, lív og trivnað í býnum.

Marin Katrina Frýdal, býráðslimur fyri Tjóðveldi

mk2_560x460

Býarbókasavnið, ljóðbøkur til lesiveik, sjónveik og orðblind

Býarbókasavnið er vorðið dagført við nøkrum harðliga tiltrongdum ábótum, sum liftu, lesistovu og avgreiðslu á veghædd. Smáar broytingar kunnu gera undurverk. Men enn er langt ífrá, at Býarbókasavnið hevur teir karmar og pláss, sum borgarin krevur av einum nútíðar bókasavni.

Ljóðbøkur hava alstóran týdning fyri lesiveik, sjónveik, orðblind og blind. Hjá gomlum, har sjónin er viknað, og vanligur lesnaður tí ikki er ein nýtiligur møguleiki longur, kunnu ljóðbøkurnar vera til stóra gleði og gagn.

Fleiri børn hava ringt við at lesa, at skilja ella at síggja prentaða orðið. Lesing einsamøll, er tí ikki loysnin hjá øllum, og at lurta eftir góðum, áhugaverdum og mennandi upplestri kann tí gera stóran mun. Úrslitið kann broyta lívið og kunnu ljóðbøkur vera við til at skapa sjálvsálit og sjálvstøðuga og fakliga lukku.

birgir_lms-726x250

Býráðið eigur at stuðla ljóðbókagerð

Nútíðar samfelagið byggir á munagóðar lesiførleikar hjá tí einstaka. Og alt samskifti og allir hentleikar krevja ávísan førleika í bæði lesing og skriving. Tí er sera umráðandi, at tilboðið á Býarbókasavninum, ið kann dugna fólki við ymsum lesitrupulleikum at halda seg til, og soleiðis at nýta gott av bæði fagurbókmentum og yrkisbókmentum á ein alternativan hátt er á einum dagførdum støði. Tað skal verða áhugavert og stimbrandi fyri hesi fólk at koma á Býarbókasavnið.

Ynskiligt er, at úrvalið av ljóðbókum á Býarbókasavninum var nógv meira umfatandi og størri í vavi, og at fleiri bøkur vórður innlisnar um árið. Hesum arbeiði stendur Ljóðbókanevndin fyri, og stórur partur av arbeiði teirra byggir á sjálvboðið arbeiði og frá eldsálum, ið dríva verkið. Men hesum kann ein ikki dúva uppá í longdini, og tí skal kommunan stuðla hesum arbeiði.

Tórshavnar kvøld og ungdómsskúli hevur í samstarvi við Arbeiðsloysisskipanina tikið stig til undirvísing fyri orðblind, og kunnu longu nú vísa á fleiri sólskinssøgur. At møta sínum javnlíkum, at fáa viðurkenning og møguleika fyri menning, hevur so ómetaliga stóran týdning, ikki bara fyri lívsgóðskuna hjá tí einsataka, men fyri samfelagið í síni heild.

Tað eru alt ov fá, ið geva sær far um, hvussu stóran týdning ljóðbókin hevur hjá sjón- og lesiveikum fólki í øllum aldri. Mítt stevnumið er tí, at ljóðbókaframleiðslan og Býarbókasavnið skulu stuðlast meira.

Marin Katrina Frýdal

Býráðslimur og valevni á lista E

mk2_560x460

Um mentanarmál

Heilt síðani tey elstu børnini, ið nú eru vaksin, vóru smá, hava vit havt stórt fragd av at ganga til barnadansin, sum Dansifelagið í Havn skipar fyri í Norðurlandahúsinum hvørt fríggjakvøld í vetrarhálvuni. Hettar mentanartiltak, ið nakrar eldsálir sjálvboðið standa fyri og reka, er ein virðismikil íløga í okkara samleika sum tjóð.

Heilt frá ungum av, hevur sjónleikur og málningalist havt mín áhuga. Royni altíð at síggja tær framførslur, ið eru á ávikavist Tjóðpallinum, í Sjónleikarhúsinum ella í Norðurlandahúsinum. Umframt ta listarligu upplivingina hesa stundina, vísa framførslurnar eisini, hvussu dugnalig og miðvís listafólk vit eiga til at ríka okkum gerandisdagin við, hóast teirra vónleyst vánaligu karmar at virka undir. Málningalistin hevur tíbetur frægari karmar at virka undir, bæði tá ein hugsar um Listasavn Føroya sammett við Tjóðpall Føroya, men eisini í tann mun, at fleiri framsýningarhøli og privat gallarí eru í býnum. Tað er ógvuliga kveikjandi at síggja, hvussu dugnalig og fjølbroytt myndlistafólk vit eiga í okkara lítla samfelagi. At listamálararnir hava megnað at nátt hesum avrikum, er avgjørt ikki uttan tógvi stríð og strev. At Tórshavnar býráð nú í nógv áratíggju hevur stuðlað serliga rithøvundum við M. A. Jakobsens virðislønunum, er avgjørt at frøast um, og eigur vónandi sín lut í at varpa ljós á alstóra týdningin, sum bókmentirnar hava til tess at varðveita og menna okkara mentanarliga samleika.

Bindiklubbarnir hava stóran týdning fyri meg, og eru ein virðismikil partur av føroyskari mentan. Tann eini bindiklubburin er í Sólarmagnshúsinum á Velbastað, har Kirkjubøar- og Velbastaðarkonur, umframt onkur flytifuglur við mær, hittast aðru hvørja viku. Øll dagsaktuell mál koma til viðgerðar, og vit hava eisini gjørt útferðir ymsa staðni kring landið. Talan er um eina livliga forsamling í aldrinum millum 40 – 90 ár. Hin bindiklubburin eru gamlar Sílagentur, sum hava hildið saman í eini 35 ár. Vit hava havt nógvar góðar løtur og upplivingar saman.

Varðveiting av gamla føroyska rossaslagnum, og Felagið Føroysk Ross, hevur altíð átt eitt virki pláss heima hjá okkum. Verforeldur míni gingu í síni tíð undan á hesum øki, og hava vit eftir førimuni síðani roynt at lyfta arvin. Nú á døgum er vorðið altjóða knæsett, at vit sum samfelag skulu varðveita lívfrøðiliga marfeldið, og í hesum samanhangi eisini gomul húsdjórasløg og landbúnaðarvøkstur v.m. Her draga lívfrøðin og siðsøgan somu línu. Føroyingar eiga sjálvandi at taka sína ábyrgd í álvara á hesum øki. At fáast við ross letur eisini upp fyri møguleikanum at koma út í náttúruna á ein annarleiðis hátt. Hóast vit tíverri hava gjørt alt ov lítið burtur úr at ferðast á rossabaki, so hava vit tó havt manga frálíka løtu á fjøllunum við teimum.

Síðani 2010 havi eg verið so heppin at fáa innlit í tað sera áhugaverda lívið, sum rørir seg kring stóra, sjálvbodna arbeiðið at dríva og varðveita sluppina Westward Ho. Í 2010 fingu vit ein ógloymandi túr at sigla við sluppini til Íslands, og seinni hava vit verið við kring oyggjarnar til frálíka tiltakið Føroya Regatta, har ein varpar ljós á gomul træskip og bátar.

mk2_560x460

Lív Ejdesgaard listaframsýning

Nú býður Lív okkum aftur til listaframsýning

liv_ejdesgaard_list-300x225

liv_ejdesgaard_marin_katrina-300x199

Lív Ejdesgaard hevði listaframsýning í Smiðjuni í Lítluvík í apríl mánaði 2012.

Góða Lív

Takk fyri, at tú hevur boðið mær at seta hesa framsýningina, og at tú bjóðar okkum øllum á vitjan inn í tín listarliga heim.

Altíð hevur tú verið litføgur Lív, bæði so og so – í sinn og skinn. Kát av lyndi, hjartalig, erlig, bersøgin, smílandi og tó hugsunarsom. Tú hevur spent víða og hevur altíð verið fjølbroytt.

Barnaskógvarnar sleit Lív í Oyndarfirði – har tann stórbæra og vakra náttúran er fyrsti listaligi íblástur hennara. Lív hevur sínar listaligu barlast úr hárlistini og hevur harumframt gingið á ymsum listaskúlum í Danmark og er á støðugari ferð. Lív hevur lært og arbeiðir inna hárlistina, og tað var har at hon fekk lagt grundarvøllin at skapa, tilevna formin, litsamansetingina og litspælið. Men sum Lív sigur; í hárlistini er hon bundin at forminum, meðan hon í málningalistini fær fríar teymar, tann innara Lív flákrar, sleppur flognum og lættir sær uppfrá.

Lív hevur búð stóran part av sínum vaksnamanna lívi í Esbjerg, har hon hevur havt fleiri framsýningar; bæði einsamøll og saman við øðrum, eins og aðrastaðni í Danmark og fleiri ferðir ymsastaðni í Føroyum.

Minnist aftur á, tá ið vit sum blaðungar komu at kennast; bygdargentur nýkomnar til Havnar. Minnist hvussu forloysandi tað var at hoyra teg siga frá tínum arbeiðs skyldum í Oyndarfirði; tú hevði ábyrgd og mátti fara norður, tá ið vikuskiftið kom, har arbeiðið bíðaði eftir tær – eg sum duldi mínar bygdasligu arbeiðsuppgávur heima sum mansmorð, slíkt sum var ókent í Havn. – Tað tordi tú, djørv sum altíð, at tosa frítt og opið um – ja, mitt í Havnini – eisini at tú fór undir kúnna. Hetta hugtók meg – Lív, smarta hárfríðkanarkvinnan og neytaroykur – tað var ringt at fáa samansjóðað í mínum høvdi. Tú vísti dirvi, og hetta vakti virðing fyri tær. Dirvið síggja vit aftur í myndlistini hjá Lív – síggi eisini at tú hevur flutt teg síðani síðstu framsýning, sum eg sá hjá tær í Riberhúsi í Fuglafiðri í 2007 – har ið blái liturin hevði yvirveldi. Hesu ferð, afturímóti, troðka nógvir aðrir litir seg framat.

At koma inni her í Smiðjuna í Lítluvík í dag, er ein spegilsmynd av Lív – glaðir litir, náttúran og modernitetur hond í hond.

Við hesum orðum fari eg at ynskja Lív til lukku við listaframsýningini og góða eydnu við sýningini – hjartaliga til lukku og takk fyri

Marin Katrina Frýdal

 

skansin_vitin_DSC_0007_560x460

Setanarrøða á Ovastevnuni 2010

Á Ovastevnu 2010 helt Marin Katrina Frýdal hesa røðu

mkf1_IMG_7349

Marin Katrina Frýdal setir Ovastevnuna 2010

Góðu nólsoyingar og góðu ovastevnugestir.

Takk Havnar Hornorkestur fyri góð løg.

Tað er mær ein sonn gleði at seta Ovastevnuna 2010 – Ovastevna á 17. sinni.

Hví vit halda Ovastevnu, er tað eingin, sum ivast í; tí nólsoyingurin og kappin Ovi Joensen hevur skrivað seg inn í hjørtur okkara við tí stóra bragdi, hann gjørdi í 1986, tá ið hann róði úr Nólsoy til Keypmannahavnar, einsamallur í báti sínum Dianu Wictoriu. Vit hoyrdu Livar Nysted, ið júst hevur róð um Atlantshavið saman við 3 øðrum, siga í útvarpinum: “Eg havi so mangan hugsað um Ova, heilt einsamallur, kaldur og vátur hálvanannan mánað á sjónum.” – Tað er hetta, sum ger Ova og ferð hansara til nakað heilt serligt – at hann var heilt einsamallur. Ja, einsamallur á ferðini; men rundan um hann stóðu hansara kæru og onnur, ið stuðlaðu og trúðu honum. Tey, og serliga mamman – Olevina, mundu eiga ein stóran leiklut í hesum roysni. Eg minnist enn røddina á Ova: “Heilsa mær mammu”, hesi orð vóru altíð endin á samrøðunum, tá ið fjølmiðlar o.o. tosaðu við hann á ferðum hansara.

Nólsoyar Páll

Sum barn á Velbastað minnist eg serliga 4 nøvn úr Nólsoy, sum ofta vórðu havd á lofti í heimi okkara; tey vóru: Niels á Botni, kendi fuglaútstapparin, ið var navnframur langt út í heim fyri sín náttúrufrøðiførleika. Richard í Kongsstovu, í dag elsti maður í Nólsoy, ið varð fermdur saman við pápa mínum í 1927, tá ið tann tiltikna kavaódnin brast á undir sjálvari fermingini í Havnar kirkju, og allar Føroyar at kalla kavaðu undir í leypi av eini gudstænastu. Hóast teir báðir ikki slitu gáttirnar hvør hjá øðrum, so var trúskapurin stórur, ið helt alt lívið. Og so vóru tað sjálvandi Nólsoyar Páll og mamman, Súsanna Djónadóttir, sum var ættað av Velbastað, og tí gjørdi tað, at vit hildu okkum eiga nokkso fitt petti av Nólsoyar Pálli. Sambært bókini “Lívssøga og irkingar”, ið Jákup doktari skrivaði um Nólsoyar Páll í 1908, so var Súsanna ein ógvuliga vitug, fróðlig og íðin kona. Hon gjørdist tíðliga einkja við 7 børnum, og mundi tí hava størstu ábyrgdina av barnauppalingini, og sigur sama kelda, at hon vandi dreingirnar upp til at vera sjálvbjargnar. Súsanna sigst eisini at hava lært nólsoyingar at kasta nót, hon var sjálv við, tá ið nót varð kastað, og tað sigst, at hon var formaður, tá ið tey kastaðu nót í Nólsoy. Jú, óivað hevur hennara íkast verið ein góð barlast hjá tjóðarhetju okkara, Nólsoyar Pálli.

Í mínum uppvøkstri hoyrdi eg somuleiðis um fleiri dansiferðir hvør hjá øðrum; nólsoyingar og velbastaðfólk. Hesar dansiferðir bóru altíð boð um góðan dans og góðan vertskap, og sjálv fekk eg akkurát um endan av onkrari slíkari veitslu í Ungmannafelagnum Sólarmagn á Velbastað. Nólsoyingar høvdu sítt sermerkta dansilag, og hvør kundi umganga at bíta merki í kvæðaupptøkurnar hiðani úr bygdini, ið Útvarpið plagdi at senda í dansitíðini.

ST hevur lýst 2010 at verða lívfrøðiligt margfeldisár, tí lívfrøðiligt margfeldni er undir hørðum trýsti í øllum heiminum, og í alheiminum eru minst 16.000 djóra- og plantusløg hótt, og talið er vaksandi. Høvuðsorsøkin til hesa hóttan er av menniskjaávum. Lívfrøðiligt margfeldni er ein treyt fyri, at náttúran kann liva áhaldandi, og náttúran er sum kunnugt ein fyritreytin fyri, at vit kunnu liva og trívast. Slíkt, sum vit taka sum eina sjálvfylgju, er hótt; so sum rætturin til mat, reint vatn, fuglasang, plantuvøkstur v.m.

Men, tað er annað enn lívfrøðin, ið er hótt av menniskjaávum – tað eru eisini mentanir, tungumál, fólkasløg, smátjóðir og onnur sereyðkennir. Í síðstu viku helt Thomas Hylland Eriksen, professari í antropologi á Universitetinum í Oslo, áhugaverdan fyrilestur í Havn um lívfrøðiligt og mentanarligt fjølbroytni. Í fyrilestrinum umrøddi hann gongdina av máloyðingini í heiminum; at hvørt eitt einasta ár doyggja fleiri tungumál, og at heimurin við hesum gerst alsamt fátækari. Eisini umrøddi hann alheimgerðina, og hvussu vit stremba eftir, at alt skal gerast so einstáttað og einsháttað, sum gjørligt. Og samstundis, sum vit alsamt gerast meira og meira eins, so stremba vit eftir at skilja okkum út. Tað liggur til menniskja at hava sereyðkenni, at standa fyri nøkrum, ja, at hava ein samleika. Samleiki stuðlar okkum í at standa saman, og fjølbroytni fremur skapanarhuga.

Man ikki henda sjálvgóðsku ella egoismunar alda, ið hevur verið yvir okkum síðstu árini, verða ein avleiðing av alheimgerðini? Samhaldsfesti og samanhald hevur fingið skot fyri bógvin. Kenda ørindið úr Fuglakvæðnum hjá Nólsoyar Pálli livir enn sítt virkna lív:

Kjógvi við sítt klipta vel
hugsar við sjálvum sær:
“Vertin á, hvat annar fær!
eg skal nøra at mær.”

Tíðin, ið vit liva í, líkist meira og meira hugburðinum hjá kjógvanum. Alt snýr seg um meg og mítt. Hví munnu børnini nú á døgum verða farin frá at siga “mamma” og “pápi” – til at siga – “Mín mamma” og “Mín pápi”?

Samstundis eru vit í tí sokallaðu altjóðagerðini. Alt verður eins, nútíðin vil ikki vita av frábrygdum. Er tað rætt? Er tað rætt at mál doyggja? Fyrst doyggja bygdamálini, og so doyggja smámálini; og at enda verður kanska bert eitt mál í heiminum? Málið er jú ein hornasteinur undir samfelagnum, og taka vit ein hornastein úr grundini, vita vit, hvat ið hendir.

Tað er rós vert, at nólsoyingar hava varðveitt sítt bygdarmál, hóast tit liggja so nær Havnini. Vórðu ikki bæði tit og vit øll nógv fátækari, um nólsoyingar ikki livandi nýttu sítt eyðkenda og sermerkta nólsoyarmál?

Sagt er, at ein kann fylgja við tíðini, uttan at fylgja streyminum.

Góðu nólsoyingar, tit standa frammanfyri eini stórari avbjóðing í at megna at verja tykkara samleika, tykkara mál, tykkara náttúru, tykkara djóralív – og ikki minst Drunnhvítan í oynni. Tí fyrst løgdu tit saman við stórkommununi. Sjálv haldi eg, at hetta samstarv hevur gingið væl, og mín vón er, at tit framhaldandi krevja tykkara rætt og sláa nevan í borðið, tá tit ikki verða hoyrd nóg væl á Vaglinum í Havn. Og nú, tit hava fingið bilferju at sigla út í oynna, fær samleikin eina enn størri avbjóðing. Og mín innasta vón er, at tit framhaldandi fara at vera teir nólsoyingar, tit altíð hava verið og ikki fara at bleikjast burtur í øllum meldrinum. Nólsoyarbygd má ikki enda sum ein einkisigandi sovibýlingur í Havn. Men hetta kemur ikki av sær sjálvum, hetta krevur samanhald; og tað haldi eg er eitt av tí týdningarmiklasta tit eiga, og sum tit prógva bæði við ávikavist Ovastevnu, kabarettini, Romulus og mongum øðrum góðum sereyðkennum.

Nólsoyggin hevur ikki verið fyri so stórum bakkasti, sum aðrar oyggjar hava, tá ið umræður fólkafráflyting – her hava fólk eisini flutt til oynna, og tað er áhugavert og vert at leggja sær í geyma.

Ovastevna er ikki sum aðrar bygdastevnur, festivalar ella Ólavsøka, nei Ovastevna er nakað heilt fyri seg. Hví, jú tað er tí, at tað eru nólsoyingar sum eru vertir og fyriskiparir – Ovastevna er orginal, hon er ektað – hon skapar eisini mentanarligt margfeldni.

Tað er júst eitt ár síðani, at eg sum forkvinna í teknisku nevnd var við til at avhenda lidna kloakk- og asfaltarbeiðið her í bygdini og at seta pumpuskipanina í gongd her úti. Tí gleðist eg serliga nógv um, at bátarnir frá Regattasiglingini og svimjararnir um Nólsoyarfjørð nú kunnu koma inn á eina reina vík eftir loknan tein.

Ovi gjørdi eitt bragd, rundan um hann stóðu fólkið, ið stuðlaðu honum. Nólsoyar Páll smíðaði Royndina Fríðu, men ikki einsamallur, sigldi millum lond, men ikki einsamallur. Mamman, Súsanna Djónadóttir kastaði nót, men hon hevði einki gjørt einsamøll. Vit hava brúk fyri slóðarum, men ikki bara teimum; vit hava brúk fyri øllum – okkum øllum.

Fari við hesum orðum at lýsa Ovastevnu 2010 at vera setta, við ynski um eina góða stevnu og einum framhaldandi sterkum Nólsoyar samleika.

Takk fyri

mkf2_IMG_2012

Erling J. Ejdesgaard fær vinnarasteyp fyri at svimja um Nólsoyarfjørð á Ovastevnu 2010