Marin_Pressumynd_700

Kennir tú ráman av mannatrekki?

Býráðsmeirilutin hevur slept endanum, tá tað snýr seg um at loysa stóra trupulleikan av vantandi og skipaðum spillivatnsleiðingum. Men hvat nyttar tað við torgum og trappum, um vit skulu liva við rámanum av mannatrekki?

Longu áðrenn kunngerðin um spillivatnsætlan varð sett í gildi, hevði eg sum forkvinna í teknisku nevnd árini 2005-12 ein harðan politiskan bardaga at fáa sett kloakkirnar á breddan. Í mínum hugaheimi var tað ein sjálvfylgja at hetta varð gjørt, uttan at tað var neyðugt at bíða eftir nøkrum lógarkravi, tí hetta snúði seg um so grundleggjandi viðurskifti hjá okkum øllum.

Tað eydnaðist tá at fáa politiska undirtøku fyri at fáa kloakkirnar inn í langtíðar íløguætlanina og hesi árini vórðu einar 100 mió. kr. brúktar uppá kloakkir. Tá var Tórshavnar kommuna komin longst á leið við at dagføra kloakkirnar sbrt. spillivatnsætlanini, men í dag er hon tíverri darlað langt afturum hinar kommunurnar.

Tað vanta minst 100 milliónir afturat

Hesin sami eldhugi er ikki at síggja hjá sitandi meiriluta og eru bert 5 mió. settar av á íløgujáttanini fyri 2017. Støðulýsingin frá teknisku umsitingin vísir, at tørvur er á minst 100 mió. kr. afturat, og fyri tað er ikki komið á mál, tí kloakkirnar skulu alla tíðina røkjast. Eitt er at fáa skipaðar kloakkir har tær renna beinleiðis út í áirnar ella oman í fjøruna. Harafturat eru eini 19 km. av gomlum betong kloakk rørum, sum eru brotin og/ella leka og tí skulu skiftast. Vit kunnu ikki bjóða okkara borgarum at liva í beinleiðis heilsuskaðiligum mannatrekki.

Kloakkir fyritreytin fyri trivnaði

Týdningin av at fáa hetta í rættlag síggja vit m.a. í Vágsbotni, har fólk í dag savnast sum ongantíð áður. Hvør hevði unnað sær at sitið við einum kaffikoppi ella einari øl í tí deymi, sum var av kloakk har? Nú er vágin rein. Í Nólsoy svimja nólsoyarkonur á sjónum og sandstrond er komin á Malarenda – tann reini trivnaður. Áðrenn vóru ikki minni enn 7 útlop, sum runnu út í bátahylin ella innanvert brimgarðin. Tilsamans kostaði kloakkarbeiðið í Nólsoy 7 mió. kr., men sanniliga er tað væl útgivin peningur.

Reinføri fram um marglæti og ørvitisíløgur

Síðstu fýra árini hava kloakkirnar bert verið ein viðfáningur hjá sitandi meiriluta. Tyrvingarplássið og skiljing av ruski hava als ongar raðfesting havt heldur. Tá ið Tjóðveldi kemur framat aftur stýrisvølinum á Vaglinum verða kloakkirnar aftur settar í fremstu røð. Fái eg møguleikan, fari eg aftur at arbeiða hart fyri hesum. Ein høvuðsstaður, har ramur luktur av mannatrekki stendur tær í nasarnar, er ikki innbjóðandi. Kloakkunum havi eg altíð stríðst fyri og tað fari eg framhaldandi at gera. Eins og tyrving, skiljing av ruski og reint vatn. Ja, alt undirstøðukervi skal aftur raðfestast fram um marglæti og ørvitisíløgur. Kennir tú ráman av mannatrekki, gevur valið seg sjálvt.

Marin Katrina Frýdal, býráðslimur

Tjóðveldi

mk2_560x460

Tórshavnar kommuna er lokomotivið

Vit mugu fyrireika okkum at taka ímóti framtíðini

Ein tann størsta avbjóðingin hjá einum politikara í eini høvuðsstaðarkommunu, sum okkara, er at tryggja trivnaðin og vælferðina hjá borgarunum. Somuleiðis er neyðugt, at Tórshavnar kommuna er eitt virkið lokomotiv at draga føroyska samfelagið fram á leið.

IMG_4684-600x250

Høvuðsstaðurin

Býurin og menningin

Kommunalpolitikarar mugu fylgja væl við í tí samfelagsligu menning, sum hendir í okkara grannalondum; tí tað eru hesi, ið vit kappast við um okkara egna unga fólk og um framtíðar lívskor her á klettunum.

Dentur má leggjast á at skapa og bøta um teir yvirskipaðu karmarnar í kommununi, øllum borgarunum at frama. Havnin skal vera býurin í hesi menning; við sjálvsagdari rúmd, til at menna bygdirnar í kommununi eisini.

Betri vinnumøguleikar í kommununi

Høvuðsstaðarkommunan eigur at fjálga um vinnumøguleikarnar á øllum plássum í kommununi. Fólkaríkasta kommunan í landinum hevur góðar møguleikar at leggja vælskipaðar karmar til rættis fyri verandi og nýggjum vinnugreinum. Tórshavnar býráð eigur at skipa ein formligan samstarvs- og samskiftispall við vinnulívið, t.d. kundi Havnarnevndin verði víðkað til eisini at fevnt um hesi málsøki.

Mentanarlívið skal styrkjast

Høvuðsstaðurin hevur eina sjálvsagda skyldu at ganga á odda í stríðnum at menna og styrkja umstøðurnar hjá føroyskum mentanarlívi, og at skapa góðar karmar fyri einum ríkum og fjølbroyttum mentanarvirksemi í kommununi. Tórshavnar kommuna má gera sítt til, at farið verður undir arbeiðið at gera eitt nýtt og tíðarhóskandi mentanar- og tjóðleikhús í næsta býráðsskeiði. At menniskjað ikki livir av breyði eina, eru vælkend vísdómsorð úr Halgubók, ið framvegis hava gildi.

Ein tíðarhóskandi høvuðsstaður er ein treyt fyri trivnaði

Nógvar kanningar vísa, at útjaðarabýir við dygdargóðum útbúgvingarmøguleikum standa seg nógv betur í kappingini frá altjóðagerðini.

Tíðarhóskandi yrkis- og miðnámsskúlar, og Fróðskaparsetur við viðkomandi frálæru og gransking, er vegurin framá. Tórshavnar kommuna má í samvinnu við landsmyndugleikarnar leggja doyðin á at skipa fyri hesum. Ungdómurin í lestrarørindum, ein hópur av vællærdum serfrøðingum, og samstarv millum vinnulív og Fróðskaparsetur, eru partar, ið skapa nýggjar møguleikar, lív og trivnað í býnum.

Marin Katrina Frýdal, býráðslimur fyri Tjóðveldi

mk2_560x460

Heildarætlan fyri kommununa

Heildarætlan fyri Tórshavnar kommunu, frílendi, grøn og varðveitingarverd øki

Kirkja og nýggj brúgv við Sandá og viðarlundin í Havn

Á síðsta býráðsfundi varð stýrisbólkur valdur at arbeiða við framhaldi av heildarætlanini fyri Tórshavnar kommunu. Í heildarætlanini fer m.a. støða at verða tikin til framtíðar íbúðar- og sethúsaøkir, vinnuøkir, økir til almennar bygningar, mentan, ítrótt, skúlar v.m. Í arbeiðinum fer dentur at verða lagdur á at taka borgarar, áhugabólkar, myndugleikar o.o. við í viðgerðina. Lívshættarlýsingar (livsformsanalyser) við fokus á sosialt lív eins og lendislýsingar (landskabsanalyser), verða gjørdar. Ætlanin er at leggja stóran dent á “grøn virði”, so framtíðar menningin ikki verður framd á ein slíkan hátt, at tað verður náttúran, ið rindar prísin, men heldur øvugt – at náttúran er partur av karminum.

Fari í hesum sambandi at tríva í 3 ætlanir, sum hava fingið ávísa umrøðu í fjølmiðlunum og eru til viðgerðar í býráðnum í hesum døgum.

Kirkja við Sandá

Eg fegnist um, at byggi- og býarskipanarnevndin nú hevur tikið avgerð um ikki at loyva bygging við Sandá, eftir at eg á býráðsfundi, seinast málið var fyri, mælti til at koyra málið aftur í byggi- og býarskipanarnevndina til nýggja viðgerð. Nú kemur málið aftur fyri býráðið hóskvøldið, og mín vón er, at býráðið sær álvarsemið og fylgir meirilutanum í byggi- og býarskipanarnevndini um at varðveita økið kring Sandá sum óbygt lendi. Málið er av prinsipiellum slag. Býráðið hevur víst stóra virðing fyri frílendum, sokallaðum D1 økjum, og fyri bara einum ári síðani sýtti býráðið øðrum umsøkjara at byggja á sama øki. Velur býráðið nú at geva byggiloyvi til kirkjuna, er ikki óhugsandi, at kommunan fer at fáa endurgjaldskrav frá teimum, sum hava fingið noktað byggiloyvi júst á sama frílendi. Eisini kann kommunan vænta sær aðrar umsóknir um bygging av øðrum almennum bygningum í D1 økjum. Býráðið eigur at seta øll óviðkomandi og ósaklig áhugamál til viks, og heldur at sýna neyðuga virðing fyri teimum náttúru- og lendisperlum, sum tað eydnaðist teimum ið undan fóru at varðveita við byggisamtyktini fyri Tórshavnar kommunu frá 1972.

Nýggj brúgv um Sandá

Nú verður av álvara farið undir arbeiðið at gera brúgv um Sandá, sum skal knýta nýggja Glyvursvegin, Markangilsvegin og Velbastðvegin saman. Hendan ætlan, sum er fleiri ára gomul, varð samtykt á síðsta býráðsfundi. Sum forkvinna í teknisku nevnd og limur í bygginevndini fyri brúnna um Sandá veit eg, at nevndirnar frá byrjan av hava havt sum stevnumið, at brúgvin skal hava minst møguligt árin á Sandá. Nevndirnar hava sett sum treyt, at brúgvin verður eitt listarligt og estetiskt verk, ið býráðið fer at lata eftir seg sum ein prýðiligan varða til okkara eftirkomarar.

Sandá, og økið um ánna, er sera náttúruvakurt og setur krøv til val av brúgvasniði. Og hesum hava bæði tekniska nevnd og bygginevndin ta allar størstu virðing fyri. Tí er eisini ætlanin, at brúgv og náttúran skulu stuðla hvørjum øðrum, so at ein heildarloysn fæst við fragdi fyri eygað.

ny_gl_brugv_um_sanda-560x200

Brúgvin skal gera seg sum minst inn á landslagið, hon skal verða smidlig og lítillátin, men samstundis skal hon vera eitt arkitektoniskt prýði á sama hátt sum gamla brúgvin um Sandá longuri úti í Havnardali, sum varð bygd í 20-unum.

Brúgvin skal gera seg sum minst inn á landslagið, hon skal verða smidlig og lítillátin, men samstundis skal hon vera eitt arkitektoniskt prýði á sama hátt sum gamla brúgvin um Sandá longuri úti í Havnardali, sum varð bygd í 20-unum av handfimum monnum undir leiðslu av Wilhelm Tórsheim. Hóast tann gamla brúgvin har úti ikki verður brúkt longur, so stendur hon sum eitt søguligt byggilistarligt prýði frá einari farnari tíð. Sama kann tíverri ikki sigast um nýggju brúnna við síðuna av teirri gomlu, sum landsmyndugleikin gjørdi fyri nøkrum árum síðani. Her hevur tíverri ikki verði hugsað um tað estetiska, men bara um at koma turskødd um ánna.

Í samband við nýggju brúnna um Sandá og út á Argir verður møguligt at ganga fram við áarbakkanum undir brúnni. Á sjálvari brúnni verða atlit eisini tikin fyri fólki til gongu, koyristólum og súkklandi. Eisini verður møguleiki at koma frá áarbakkanum og upp á brúnna.

Viðarlundin í Havn

Ætlanin hjá Listasavni Føroya um at byggja út í Gundadali hevur fingið nakað av umtalu í fjølmiðlunum, og nú eg eri í holt við at viðgera náttúruperlur og frílendi í kommununi, so havi eg hug at gera nakrar viðmerkingar til hesa ætlan eisini. Tað verður ført fram um hvat er loyvt og ikki loyvt, og málið er farið ígjøgnum alla fyrisitingarmyndugleikakvørnina. Alt gott um tað, men í mínum hugaheimi er málið sera einfalt. Vit býráðspolitikkarar eiga at gera upp við okkum sjálvi, um vit vilja varðveita viðarlundina í Havn, ella um vit vilja lata hana til byggilendi. Tí eitt er púra vist, at um kommunan framhaldandi fer at lata loyvi til at byggja inni í viðarlundini, so kunnu vit gera ein óbøtaligan skaða. Tørvurin at byggja út er afturvendandi, og um nøkur fá ár verður ivaleyst aftur tørvur á at byggja út. Tí haldi eg, at tíðin er komin har til, at vit mugu gera okkum greitt, um vit skulu varðveita viðarlundina ella ikki. Tann einstaka byggiætlanin er oftani bæði góð og álítandi, men sæð yvir eitt longri áramál er eitt loyvi her og annað der við til at máa undan langtíðarmálinum við friðingini. Tí haldi eg, at kommunan ikki eigur at lata fleiri byggiloyvi inn í viðarlundina.

Endi

Eitt er vist, at fyri hvørja náttúruperlu vit lata til bygging, verður kommunan eina slíka fátækari, og økið kemur ongantíð aftur. Eyðsýnt er, at frílendir og økir kring stóru áirnar í kommununi hava stóran týdning fyri trivnaðin hjá borgarunum, og tí er sera týdningarmikið, at hesi verða varðveitt, og at bygging ikki verður loyvd. Tí liggur stóra ábyrgdin á herðunum á býráðslimunum.

Og hóskvøldið skal býráðið taka eina slíka avgerð, nevniliga um loyvt skal verða at byggja dygst í Sandá. Mín vón er, at allir býráðslimir síggja álvarssemið í hesum máli, soleiðis at tað verður eitt samt býráð sum stendur saman um at varðveita Sandá og økið har um leiðir. Søguligi bygningurin, Spinnaríið, sum nú er Eikin, og sum ivaleyst ongantíð hevur verið so snotuligt sum nú, varð bygt í ánna av eini neyðturviligari orsøk, tí áin varð brúkt sum orka at spinna ull við. Í dag fegnast vit um henda søguliga, varðveitta bygning. Verður farið undir at byggja aftanvert henda søguliga bygning, so fer hann óiva eisini at at missa nakað av sínum dámi og virði.

Marin Katrina Frýdal

býráðslimur fyri Tjóðveldi í Tórshavnar býráð